Tháng đầu ở đại học thường dễ thở hơn tân sinh viên tưởng: lịch không kín, không ai kiểm tra bài về nhà, giảng viên giảng xong là ra về. Cái khó lộ ra vào tuần thi giữa kỳ, khi một môn 3 tín chỉ đòi lượng tự học hơn gấp đôi giờ ngồi trên lớp mà sinh viên chưa làm giờ nào. Năm kỹ năng học tập ở đại học trong bài này giải quyết đúng khoảng trống đó, xếp theo thứ tự một sinh viên năm nhất nên rèn.
Bài viết dành cho tân sinh viên khối kỹ thuật, nhất là cơ khí, cơ điện tử, chế tạo máy, nên ví dụ lấy từ những môn các bạn sẽ gặp trong năm đầu: vẽ kỹ thuật, cơ học, dung sai, thực tập xưởng. Người học ngành khác vẫn dùng được cách làm, chỉ thay ví dụ. Ai chưa chắc ngành đã chọn có hợp với mình hay không có thể đối chiếu lại qua bài trắc nghiệm Holland chọn ngành.
Trước hết, hiểu một tín chỉ là bao nhiêu việc
Trước khi bàn đến kỹ năng, tân sinh viên cần hiểu một tín chỉ thật sự là bao nhiêu việc, vì cả năm kỹ năng phía sau đều xoay quanh con số này. Theo Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, một tín chỉ tương đương 50 giờ học tập định mức, trong đó tối thiểu 15 giờ giảng hoặc 30 giờ thực hành, thí nghiệm, thảo luận. Phần còn lại là giờ người học tự làm.
Đổi ra việc cụ thể, một môn lý thuyết 3 tín chỉ là khoảng 150 giờ, ngồi trên lớp chừng 45 giờ, còn lại khoảng 105 giờ tự học. Chia cho một học kỳ 15 tuần thì mỗi tuần cần khoảng 7 giờ cho riêng môn đó. Đăng ký 18 tín chỉ, tức sáu môn như vậy, là đã nhận về khoảng 60 giờ học mỗi tuần, nhiều hơn một công việc toàn thời gian. Sinh viên nào chỉ tính giờ lên lớp sẽ thấy lịch rảnh và đăng ký thêm môn, rồi vỡ trận vào giữa kỳ.
Con số này còn quan trọng vì quy chế. Theo bản tóm tắt Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT trên báo Tiền Phong, sinh viên bị cảnh báo học tập khi số tín chỉ không đạt trong học kỳ vượt 50% khối lượng đã đăng ký, khi số tín chỉ nợ từ đầu khóa vượt 24, hoặc khi điểm trung bình học kỳ dưới 0,8 ở học kỳ đầu. Mỗi trường cụ thể hóa thêm số lần cảnh báo trước khi buộc thôi học, nên việc đầu tiên của tuần nhập học là tải quy chế đào tạo của trường mình về đọc, ít nhất phần đăng ký học phần và xử lý kết quả học tập.
Kỹ năng 1: lập kế hoạch tuần theo việc, không theo thời khóa biểu
Thời khóa biểu chỉ cho biết giờ nào phải có mặt. Kế hoạch tuần trả lời câu hỏi khác: tuần này phải xong việc gì cho từng môn. Một sinh viên cơ khí năm nhất có thể có cùng lúc bài tập cơ lý thuyết, một bản vẽ hình chiếu phải nộp, báo cáo thí nghiệm vật lý và chương đọc trước cho môn vật liệu. Bốn việc này không cùng hạn, không cùng độ khó, và bản vẽ kỹ thuật luôn tốn thời gian hơn dự tính vì sai một nét là phải tẩy cả vùng.
Cách làm đơn giản nhất là mỗi tối Chủ nhật ngồi 20 phút, liệt kê việc của từng môn kèm hạn nộp, rồi đặt giờ làm vào những khoảng trống giữa các ca học. Khoảng trống hai tiếng giữa hai ca học nên dành cho việc cần tập trung như làm bài tập, thay vì dồn hết sang buổi tối khi đã mệt. Việc nào lớn, như đồ án hay bản vẽ lắp, thì cắt thành phần nhỏ có thể làm xong trong một buổi, để không dồn hết vào đêm trước hạn.
Kỹ năng 2: học chủ động, tự kiểm tra trước khi đọc lại
Đọc lại giáo trình và tô màu là cách học dễ làm nhất, cũng là cách dễ đánh lừa nhất. Đọc lại thấy quen, mà quen thì tưởng là hiểu. Phép thử thật nằm ở chỗ gập sách lại và tự làm: tự giải lại bài mẫu thầy chữa trên lớp, tự vẽ lại hình chiếu thứ ba từ hai hình chiếu đã cho, tự giải thích bằng lời vì sao dầm đặt trên hai gối chịu tải phân bố đều bị uốn nhiều nhất ở giữa nhịp.
Một chu trình làm được với hầu hết môn kỹ thuật gồm bốn bước. Trước buổi học, đọc lướt phần sắp học khoảng 15 phút để biết hôm nay nói về cái gì. Trên lớp, ghi những chỗ chưa hiểu thành câu hỏi thay vì chép nguyên slide. Trong vòng một ngày sau buổi học, làm lại ví dụ mà không nhìn lời giải. Cuối tuần, tự ra hai ba câu hỏi và trả lời trên giấy trắng. Chỗ nào làm không được chính là chỗ cần đọc lại, và lúc đó đọc lại mới có tác dụng.
Với môn có tính toán như cơ học hay sức bền, có một dấu hiệu nên để ý: nếu chỉ làm được bài khi đề giống hệt bài mẫu, nghĩa là bạn đang nhớ các bước chứ chưa hiểu bản chất. Thử đổi một điều kiện, chẳng hạn chuyển gối đỡ từ khớp sang ngàm, rồi giải lại. Bài nào làm được sau khi đổi đề thì mới thật sự là của mình.
Kỹ năng 3: đọc tài liệu kỹ thuật và ghi chép để dùng lại
Ở phổ thông, sách giáo khoa gần như là tài liệu duy nhất. Ở đại học khối kỹ thuật, sinh viên phải đọc thêm giáo trình, sổ tay tra cứu, tiêu chuẩn, bản vẽ, và đến năm hai năm ba là catalogue dao cụ, tài liệu hướng dẫn máy. Người ta đọc loại tài liệu này để tìm một thông số, một quy ước, một cách tính, nên thường nhảy thẳng tới mục cần rồi đọc thật kỹ phần đó.
Lấy ví dụ một bản vẽ chế tạo trục bậc. Người mới nhìn thấy một rừng con số. Người đã quen đọc sẽ đi theo thứ tự: khung tên để biết vật liệu và tỉ lệ, các hình chiếu để hình dung hình dạng, kích thước và dung sai để biết chỗ nào cần chính xác, sau cùng là yêu cầu kỹ thuật và độ nhám. Thứ tự đó là kỹ năng, rèn được, và bài hướng dẫn đọc bản vẽ chế tạo cơ khí trình bày chi tiết từng bước.
Ghi chép cũng nên phục vụ việc dùng lại. Một trang vở tốt cho môn kỹ thuật thường có công thức kèm đơn vị, một hình vẽ tay đơn giản, điều kiện áp dụng và một lỗi hay mắc. Sau này làm đồ án, mở lại trang đó là dùng được ngay, khỏi phải lục cả quyển giáo trình. Ai muốn có thêm đầu sách để đọc ngoài giờ có thể xem danh sách 10 cuốn sách về kỹ thuật cơ khí.
Kỹ năng 4: học nhóm và hỏi đúng cách
Từ năm nhất, sinh viên đã gặp bài tập lớn, báo cáo thí nghiệm và thuyết trình làm theo nhóm. Nhóm hoạt động tốt khi chia việc theo đầu ra rõ ràng: ai dựng bản vẽ, ai tính toán, ai viết thuyết minh, hạn nộp bản nháp ngày nào, ai kiểm tra chéo phần của ai. Nhóm chỉ hẹn "tối nay họp" mà không có danh sách việc thường kết thúc bằng việc một người làm hộ cả nhóm vào đêm cuối.
Hỏi cũng là kỹ năng. Câu "em không hiểu bài này" rất khó trả lời. Câu "em tính phản lực ở gối B ra 12 kN nhưng đáp số là 8 kN, em đã lấy mô men quanh A, nhờ thầy cô xem giúp sai ở bước nào" thì giảng viên trả lời được trong hai phút. Câu hỏi thứ hai buộc người hỏi tự làm trước, ghi lại các bước, và nhiều khi tự tìm ra lỗi ngay khi viết câu hỏi. Đây cũng là thói quen mà người đi làm kỹ thuật dùng hằng ngày khi báo lỗi máy hay lỗi chi tiết cho tổ trưởng.
Kỹ năng 5: gắn lý thuyết với xưởng và sản phẩm thật
Kỹ năng thứ năm nối môn học trên giảng đường với việc ở xưởng. Với sinh viên cơ khí, các môn năm nhất như vẽ kỹ thuật, dung sai lắp ghép, vật liệu đều dẫn tới cùng một câu hỏi: chi tiết này được làm ra như thế nào. Sinh viên nào sớm đặt câu hỏi đó sẽ học dung sai với hình dung về một lỗ lắp ổ bi phải doa chính xác, thay vì học thuộc một bảng số.
Có vài cách làm được ngay từ năm nhất: chú tâm vào các buổi thực tập xưởng thay vì coi đó là môn phụ, tự học một phần mềm CAD song song với môn vẽ kỹ thuật, giữ lại bản vẽ và đồ án mình làm thành một tập hồ sơ. Khi phỏng vấn vị trí kỹ thuật, một bản vẽ tự dựng hay một chi tiết từng gia công cho người phỏng vấn thấy cụ thể bạn làm được gì, điều bảng điểm không thể hiện được. Bài những kỹ năng kỹ sư cơ khí cần có thời AI phân tích kỹ hơn điều doanh nghiệp tìm ở người mới.
Tám tuần đầu nên làm gì
Năm kỹ năng trên không cần rèn cùng lúc. Một thứ tự khả thi cho học kỳ đầu:
- Tuần 1 và 2: đọc quy chế đào tạo của trường, tính khối lượng tự học theo số tín chỉ đã đăng ký, lập mẫu kế hoạch tuần.
- Tuần 3 và 4: áp dụng chu trình học chủ động cho hai môn khó nhất, thường là toán và cơ học.
- Tuần 5 và 6: lập trang ghi chép dùng lại cho mỗi môn, chủ động hỏi giảng viên ít nhất một lần với câu hỏi có dữ kiện.
- Tuần 7 và 8: tự ra đề ôn giữa kỳ, chia việc rõ ràng cho bài tập nhóm, bắt đầu học một phần mềm CAD hoặc một khóa vẽ kỹ thuật ngoài giờ.
Học vẽ kỹ thuật và CNC theo phương pháp Hybrid tại CVTECH
Sinh viên muốn học trước nền tảng cho các môn cơ khí có thể bắt đầu với hai khóa online miễn phí của CVTECH: vẽ kỹ thuật và dung sai và đo lường, học trên app hoặc web theo tiến độ riêng. Khi cần thực hành trên máy thật, các khóa tại xưởng như vận hành máy phay CNC thực chiến hay lập trình máy phay CNC chuyên sâu với MasterCAM 2018 kéo dài 1 tháng, 180 giờ, học phí 8 triệu đồng mỗi khóa.
Lớp học theo phương pháp Hybrid: lý thuyết online trên app và web, thực hành tại xưởng Lô 4 Cụm công nghiệp Lai Xá, phường Tây Tựu, Hà Nội, trên máy Fanuc, từ 8h đến 17h thứ Hai đến thứ Sáu, thực hành không giới hạn và được học lại miễn phí đến khi thành nghề. Lịch khai giảng cập nhật tại trang học phí và lịch khai giảng.
Câu hỏi thường gặp
Tân sinh viên nên đăng ký bao nhiêu tín chỉ ở học kỳ đầu?
Nhiều trường xếp sẵn chương trình học kỳ đầu, nên sinh viên chỉ cần theo. Nếu được tự chọn, hãy tính mỗi tín chỉ là 50 giờ học tập định mức và so với thời gian thực có, kể cả giờ đi làm thêm. Đăng ký vừa sức để qua hết các môn an toàn hơn đăng ký nhiều rồi trượt quá nửa, vì trượt quá 50% số tín chỉ đăng ký là một trong các điều kiện bị cảnh báo học tập.
Một ngày nên tự học bao nhiêu giờ?
Không có con số chung, nhưng có thể tự tính: một môn lý thuyết 3 tín chỉ cần khoảng 7 giờ tự học mỗi tuần trong học kỳ 15 tuần. Nhân với số môn rồi chia cho số ngày trong tuần là ra con số của riêng bạn. Quan trọng hơn số giờ là trong giờ đó có tự làm bài và tự kiểm tra hay chỉ đọc lại.
Học nhóm hay học một mình hiệu quả hơn?
Hai cách dùng cho hai việc khác nhau. Học một mình để hiểu và làm được bài; học nhóm để kiểm tra chéo, giải thích cho nhau và làm bài tập lớn. Nhóm hiệu quả khi từng người đã tự làm trước rồi mới mang chỗ vướng ra bàn.
Sinh viên năm nhất cơ khí có nên học thêm phần mềm CAD hay CNC không?
Nên bắt đầu sớm với CAD và vẽ kỹ thuật vì đó là nền của hầu hết môn chuyên ngành phía sau. Học vận hành hay lập trình CNC phù hợp hơn khi đã nắm được bản vẽ, dung sai, thường từ năm hai trở đi, hoặc trong kỳ nghỉ hè để có thêm trải nghiệm thực tế trước khi thực tập.
Việc nên làm ngay trong tuần này: mở thời khóa biểu, nhân số tín chỉ của từng môn với 50, rồi xem tuần của mình còn bao nhiêu giờ trống cho khối lượng đó. Nếu giờ trống ít hơn số giờ tự học cần có, kỹ năng 1 là việc phải làm trước tiên; nếu đủ giờ mà vẫn thấy hổng bài, hãy bắt đầu từ kỹ năng 2.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT quy định chuẩn chương trình đào tạo, Điều 7 về tín chỉ (trích theo Thư viện Nhà Đất).
- Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học, quy định cảnh báo học tập (tóm tắt theo báo Tiền Phong, bài "Sinh viên bị cảnh báo học tập, buộc thôi học khi nào?").
