Vận hành máy tiện vạn năng gồm bốn việc theo thứ tự: kiểm tra máy trước khi chạy, thử các chuyển động bằng tay, điều chỉnh tốc độ và bước tiến cho hợp vật liệu, rồi mới chuyển sang chạy dao tự động. Bỏ qua bước kiểm tra là nguyên nhân phổ biến của hỏng máy và tai nạn. Bài dưới đây đi theo đúng thứ tự thao tác đó.
Bước 1: kiểm tra máy trước khi chạy
Nguồn điện
Kiểm tra dây điện, công tắc, nút dừng khẩn cấp có hoạt động bình thường không. Máy sai điện làm hỏng động cơ, và là nguy cơ điện giật.
Dầu mỡ bôi trơn
Trước và sau mỗi ca chạy, kiểm tra các bề mặt làm việc. Chỗ nào khô hoặc hết dầu thì lau sạch rồi bôi lại bằng vịt dầu hoặc bơm mỡ. Các vị trí cần chú ý gồm:
- Băng máy.
- Bàn xe dao: vít me ngang, đường trượt ngang, ren và đai ốc ổ dao, vít bàn trượt dọc phụ.
- Ụ động: nòng ụ, vít và đai ốc.
- Gối đỡ cuối băng máy: ổ đỡ vít me và trục trơn.
Với máy có hệ thống bôi trơn tự động, cho máy chạy không tải và quan sát mắt báo dầu ở hộp trục chính. Thấy dầu phun vào mắt báo nghĩa là hệ thống đang làm việc. Nếu không thấy, cần dừng máy kiểm tra xem hết dầu hay bơm dầu hỏng.
Bước 2: vận hành các chuyển động bằng tay
Trước khi chạy tự động, hãy làm quen chuyển động bằng tay khi chưa cắt.
- Chạy dao dọc: quay vô lăng ở hộp xe dao, bánh răng ăn khớp với thanh răng trên băng máy làm bàn dao tiến hoặc lùi dọc theo băng. Chiều quay quyết định bàn dao đi về phía ụ trục chính hay phía ụ động, nên thử vài vòng không tải để nhớ chiều.
- Chạy dao ngang: quay tay quay xe dao ngang thuận chiều kim đồng hồ thì dao tiến từ ngoài vào tâm phôi, ngược chiều thì lùi ra.
Bước 3: điều chỉnh máy theo vật liệu và dao
Mỗi chi tiết cần chế độ cắt riêng, tùy vật liệu phôi và vật liệu dao.
Tốc độ trục chính
Gạt các tay gạt đúng vị trí theo bảng chỉ dẫn trên hộp trục chính. Nếu bánh răng không vào khớp, quay nhẹ mâm cặp bằng tay khi gạt để răng ăn khớp êm, tránh dùng sức làm mẻ răng. Chỉ đổi tốc độ khi máy đã dừng hẳn hoặc theo chỉ dẫn của nhà sản xuất.
Bước tiến
Lượng chạy dao phụ thuộc tốc độ quay của trục trơn và vít me. Trục quay chậm thì mỗi vòng phôi dao tiến ít, bề mặt mịn hơn nhưng lâu hơn. Điều chỉnh bằng tay gạt ở hộp bước tiến theo bảng chỉ dẫn, gạt nhẹ và kết hợp quay mâm cặp để răng khớp êm.
Tiện ren
Gạt các tay gạt theo bảng ren trên máy để chọn bước ren, kéo hoặc đẩy nút cho ly hợp ăn khớp với vít me. Sau đó đóng đai ốc hai nửa vào vít me, bàn dao sẽ chạy dọc băng theo đúng bước ren cần cắt. Khi chạy ren không được dùng đồng thời chạy dao tự động bằng trục trơn.
Bước 4: chạy dao tự động
- Cho trục chính quay trước, rồi mới gạt tay gạt vào chạy dao tự động.
- Chạy tự động dọc: gạt tay gạt ở hộp xe dao về vị trí tự động dọc (tùy máy, gạt sang trái hoặc phải). Chuyển động từ trục trơn truyền qua bánh răng làm bàn dao tự động chạy dọc băng máy.
- Chạy tự động ngang: ngắt tự động dọc trước, rồi gạt tay gạt sang tự động ngang. Bàn dao lúc này đi vuông góc với băng máy.
- Đảo chiều: chỉnh tay gạt của cơ cấu đảo chiều theo mũi tên hoặc chỉ dẫn trên máy.
Lưu ý khi đã gạt tự động dọc hoặc ngang thì không quay tay được chuyển động đó, đó là cơ cấu an toàn của máy. Không cố gắng quay cưỡng bức.
An toàn khi đứng máy tiện
- Buộc gọn tóc, cài chặt tay áo, không đeo găng tay vải hay đồ trang sức khi máy quay.
- Đeo kính bảo hộ, vì phoi bắn ra rất nhanh.
- Rút chìa vặn mâm cặp ngay sau khi xiết chi tiết.
- Không dùng tay gạt phoi, dùng móc chuyên dụng khi máy đã dừng.
Đọc thêm về từng bộ phận ở bài máy tiện vạn năng là gì và về đồ gá ở bài phụ tùng kèm theo máy tiện vạn năng.
Luyện tay nghề tiện tại CVTECH
Thao tác máy cần lặp lại nhiều lần mới thành phản xạ. CVTECH dạy theo phương pháp Hybrid: học trực tiếp tại xưởng, đứng máy tiện CNC ở trung tâm Lai Xá, Hà Nội cho đến khi thao tác thành thạo, còn lý thuyết, kiến thức nền và ôn bài thì học trên hệ thống online độc quyền của CVTECH, qua app và website. Bên cạnh đó, học viên được học miễn phí Tiếng Trung kỹ thuật online, gồm từ vựng và giao tiếp cơ bản trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để phối hợp với chuyên gia Trung Quốc tại doanh nghiệp. Khóa lập trình và vận hành máy tiện CNC kéo dài một tháng với 180 giờ, học phí 8 triệu đồng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải cho trục chính quay trước rồi mới gạt vào chạy dao tự động?
Để dao không bị ép vào phôi đứng yên khi bàn dao đã di chuyển, tránh gãy dao hoặc hỏng chi tiết.
Bước tiến nhỏ có luôn tốt hơn không?
Bước tiến nhỏ cho bề mặt mịn hơn nhưng lâu hơn, và quá nhỏ dễ làm dao cà, nóng và mòn nhanh. Cần chọn theo vật liệu và yêu cầu nhám.
Bao lâu thì phải bôi trơn máy?
Kiểm tra trước và sau mỗi ca làm việc, tra dầu mỡ theo chỉ dẫn của nhà sản xuất cho từng vị trí.
Có cần học tiện vạn năng trước khi học tiện CNC?
Không bắt buộc, nhưng biết các chuyển động cơ bản của máy tiện vạn năng giúp hiểu nhanh máy tiện CNC.
