G90 và G91 là hai lệnh cho máy biết cách hiểu các con số X, Y, Z trong chương trình NC. G90 chọn tọa độ tuyệt đối, tức tọa độ tính từ gốc của hệ tọa độ đang dùng. G91 chọn tọa độ tương đối, tức giá trị là độ dịch chuyển so với vị trí hiện tại của dao. Cả hai đều có tính modal, nên phải biết chế độ nào đang bật mới đọc đúng chương trình.
G90: tọa độ tuyệt đối
Ở chế độ G90, mỗi giá trị X, Y, Z là vị trí của điểm đích so với gốc tọa độ đang dùng, thường là gốc phôi G54. Điểm (50, 30) luôn là một điểm cố định trên phôi, dù dao đang ở đâu. Chương trình viết theo G90 gần như đọc thẳng được từ bản vẽ, và phần mềm CAM cũng xuất mã ở chế độ này là chính.
G91: tọa độ tương đối
Ở chế độ G91, giá trị là khoảng dịch chuyển tính từ vị trí hiện tại. X10. nghĩa là đi thêm 10 mm theo chiều dương X từ chỗ dao đang đứng, X-10. là lùi 10 mm. Mỗi điểm phụ thuộc điểm trước nó, nên sai một điểm là sai cả các điểm sau.
Ví dụ so sánh
Giả sử dao đang ở (10, 10) và cần đến (-5, 5).
G90 G01 X-5. Y5. F200 (cách 1: tuyệt đối)
G91 G01 X-15. Y-5. F200 (cách 2: tương đối, thay cho cách 1)Tuyệt đối ghi thẳng vị trí đích. Tương đối ghi chênh lệch: -5 trừ 10 là -15 theo X, và 5 trừ 10 là -5 theo Y. Cả hai cho cùng một kết quả, miễn là chế độ khớp với cách viết.
| G90 | G91 | |
|---|---|---|
| Giá trị X, Y, Z là | Vị trí so với gốc tọa độ | Độ dịch chuyển so với điểm hiện tại |
| Đọc từ bản vẽ | Trực tiếp | Phải tính hiệu số |
| Sai một điểm | Chỉ hỏng điểm đó | Lỗi lan sang các điểm sau |
| Hay dùng khi | Hầu hết chương trình gia công | Lặp đoạn chương trình, nâng dao về an toàn, bước ăn dao đều đặn |
Khi nào dùng chế độ nào
Có tài liệu nói G90 hợp gia công đơn giản còn G91 hợp gia công phức tạp. Thực tế không phải vậy: độ phức tạp không quyết định chế độ. Chi tiết nào cũng thường viết bằng G90, vì tọa độ lấy từ bản vẽ, kiểm tra từng điểm độc lập, và sửa dễ. G91 hữu ích ở các trường hợp cụ thể:
- Lặp lại một đoạn chương trình nhiều lần ở các vị trí khác nhau, bằng chương trình con (M98).
- Ăn dao từng lớp: mỗi lần xuống một lượng Z cố định rồi cắt.
- Rút dao về điểm tham chiếu: G91 G28 Z0. là cách viết quen thuộc, xem lệnh G28.
- Dịch nhẹ vị trí theo một khoảng đã biết mà không cần tính tọa độ tuyệt đối.
Chuyển đổi giữa hai chế độ
Ghi G90 để vào chế độ tuyệt đối và G91 để vào chế độ tương đối. Lệnh có hiệu lực ngay trong khối chứa nó và các khối sau cho tới khi bị đổi. Vì thế thói quen tốt là ghi G90 ngay đầu chương trình, và luôn trả về G90 sau mỗi đoạn dùng G91.
Với máy tiện Fanuc nhóm mã thông dụng, có cách riêng: lập trình tuyệt đối dùng X, Z, còn lập trình tương đối dùng U, W (U là gia số theo X, W là gia số theo Z), không cần G90, G91. Khi gặp chương trình tiện, xem hệ điều khiển dùng nhóm mã nào. Lưu ý tọa độ X trên máy tiện thường là đường kính, không phải bán kính.
Các lỗi thường gặp
- Bật G91 rồi quên trả về G90, khiến dao chạy sai vị trí rất xa. Đây là lỗi nguy hiểm nhất.
- Viết tọa độ tuyệt đối trong lúc máy đang ở G91. Dao đi thêm đúng giá trị đó từ vị trí hiện tại.
- Chạy thử từ giữa chương trình mà không biết chế độ nào đang bật.
- Không đọc chú thích ở đầu chương trình của người viết trước.
Cách phòng: đặt G90 ở đầu chương trình và sau mỗi đoạn G91, kiểm tra chế độ đang bật trên màn hình trạng thái trước khi chạy, và chạy thử từng khối lệnh.
Học G90, G91 theo phương pháp Hybrid của CVTECH
Để nhớ lâu, học viên CVTECH tự tính tọa độ tuyệt đối và tương đối của cùng một đường dao trên hệ thống online độc quyền của trung tâm, rồi ra máy tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội, chạy thử cả hai cách để so sánh. Đó là phương pháp Hybrid kết hợp học trực tiếp tại xưởng với học online. Học viên còn được học miễn phí khóa Tiếng Trung kỹ thuật online về từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để làm việc cùng chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp. Xem thêm lệnh G01 và khóa lập trình máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Máy khởi động lên là G90 hay G91?
Tùy cài đặt của máy, nhưng phần lớn máy mặc định G90 khi bật nguồn hoặc reset. Dù vậy vẫn nên ghi G90 ở đầu chương trình để không phụ thuộc vào trạng thái cũ.
G90 có chính xác hơn G91 không?
Độ chính xác của máy không đổi. G90 ít rủi ro hơn vì lỗi không cộng dồn qua các điểm.
Có thể dùng G90 và G91 trong cùng một khối không?
Không nên. G90 và G91 cùng nhóm 03 nên trong một thời điểm chỉ một mã có hiệu lực, và mã ghi sau mới là mã được dùng. Hãy tách thành hai khối riêng để chương trình rõ ràng và khỏi nhầm.
Phần mềm CAM xuất mã G90 hay G91?
Hầu hết xuất G90, chỉ dùng G91 ở vài chỗ như G91 G28 để về điểm tham chiếu.
