Bản vẽ kỹ thuật là gì? Đó là tài liệu dùng hình vẽ và ký hiệu theo quy ước chung để mô tả hình dạng, kích thước và yêu cầu của một sản phẩm hay một công trình. Người thiết kế vẽ ra, người gia công đọc và làm theo. Vì thế nó được coi là ngôn ngữ chung của cơ khí, điện, xây dựng và nhiều ngành khác.
Bản vẽ kỹ thuật dùng để làm gì
Lời nói và hình phác không đủ để hai người ở hai nơi làm ra cùng một chi tiết. Bản vẽ kỹ thuật giải quyết việc đó. Nhìn vào bản vẽ, người thợ biết chi tiết hình gì, kích thước bao nhiêu, vật liệu gì, sai lệch cho phép tới đâu, bề mặt cần nhẵn tới mức nào.
Lấy ví dụ một chiếc bàn gỗ. Bản vẽ ghi chiều cao, chiều rộng, chiều sâu, vị trí và kích thước chân, mặt, khung. Nhờ vậy nhiều thợ có thể làm nhiều chiếc giống hệt nhau, và khi hỏng thì làm lại được đúng chi tiết thay thế.
Một bản vẽ gồm những thông tin gì
- Khung tên: thường ở góc dưới bên phải, ghi tên chi tiết, vật liệu, số lượng, tỷ lệ, người vẽ.
- Các hình biểu diễn: hình chiếu, hình cắt, mặt cắt thể hiện hình dạng thật của chi tiết.
- Kích thước: chiều dài, đường kính, bán kính, khoảng cách giữa các đặc điểm.
- Dung sai và độ nhám: mức sai lệch cho phép và độ nhẵn của bề mặt.
- Yêu cầu kỹ thuật: độ cứng, nhiệt luyện, vát cạnh và các ghi chú khác.
Các loại bản vẽ kỹ thuật thường gặp
Có nhiều cách phân loại. Trong cơ khí, cách thông dụng là chia theo mục đích sử dụng.
| Loại | Dùng để | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Bản vẽ chi tiết | Chế tạo từng chi tiết | Hình biểu diễn, kích thước, dung sai, độ nhám, vật liệu |
| Bản vẽ lắp | Lắp các chi tiết thành cụm, thành máy | Vị trí các chi tiết, kích thước lắp ghép, bảng kê chi tiết |
| Bản vẽ sơ đồ | Mô tả nguyên lý, hệ thống điện, khí nén, thủy lực | Ký hiệu quy ước và đường nối |
| Bản vẽ phác | Ghi nhanh ý tưởng hoặc đo vẽ lại chi tiết | Vẽ tay, không cần đúng tỷ lệ |
Xét theo cách biểu diễn, còn có hai kiểu hình hay gặp. Hình chiếu vuông góc là các hình 2D nhìn chi tiết từ các hướng khác nhau, đây là cơ sở của bản vẽ chế tạo. Hình chiếu trục đo, trong đó có hình chiếu đẳng cự (isometric), thể hiện chi tiết như một vật khối trên một hình duy nhất. Hình này dễ hình dung nhưng khó đo kích thước, nên thường dùng để minh họa. Ngày nay mô hình 3D trên máy tính được dùng rất nhiều, nhưng nơi gia công vẫn cần bản vẽ 2D có ghi dung sai.
Nguyên tắc khi vẽ và đọc bản vẽ
- Kiểm tra kích thước và vị trí thật kỹ. Một con số sai có thể làm hỏng cả lô phôi.
- Dùng đúng ký hiệu, đúng nét vẽ theo tiêu chuẩn đang áp dụng. Bản vẽ ở Việt Nam theo tiêu chuẩn TCVN, tương đương ISO về cách biểu diễn.
- Ghi đủ kích thước để dựng được chi tiết, nhưng không ghi thừa hoặc ghi trùng.
- Thống nhất với nhóm làm việc về phiên bản bản vẽ đang dùng, tránh gia công theo bản cũ.
- Lưu bản vẽ cẩn thận, ghi rõ lần sửa đổi, vì sau này còn dùng cho sản xuất lại hoặc sửa chữa.
Học đọc bản vẽ cùng CVTECH
Người đứng máy CNC không đọc được bản vẽ thì không thể làm đúng chi tiết. Ở CVTECH, phần đọc bản vẽ được học theo phương pháp Hybrid: ôn lý thuyết hình chiếu, dung sai trên hệ thống học online độc quyền của trung tâm (có trên app và website), rồi mang kiến thức đó vào thực hành tại xưởng, đối chiếu bản vẽ với chi tiết thật trên máy phay, máy tiện CNC ở Lai Xá, Hà Nội. Bên cạnh đó là khóa Tiếng Trung kỹ thuật online học miễn phí, dạy từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, giúp học viên phối hợp được với chuyên gia Trung Quốc khi vào làm ở doanh nghiệp.
Khóa online Vẽ kỹ thuật miễn phí. Bước tiếp theo là bài hướng dẫn đọc bản vẽ chế tạo cơ khí và bài cách đọc các hình chiếu vật thể. Cần học nghề thì xem khóa vận hành máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Bản vẽ kỹ thuật dùng trong những ngành nào?
Cơ khí, điện, điện tử, xây dựng, kiến trúc, ô tô và hầu hết các ngành sản xuất cần mô tả chính xác một sản phẩm.
Một bản vẽ tốt cần những gì?
Chính xác, đủ thông tin, rõ ràng, tuân thủ tiêu chuẩn để người khác đọc là hiểu đúng ý người vẽ.
Bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp khác nhau thế nào?
Bản vẽ chi tiết mô tả một chi tiết riêng lẻ để chế tạo. Bản vẽ lắp cho biết các chi tiết ghép với nhau ra sao và có bảng kê chi tiết.
Bản vẽ cũ có dùng lại được không?
Dùng lại được cho sản phẩm giống nhau, sửa chữa hay bảo trì, miễn là xác nhận đó là phiên bản mới nhất.
