Đọc hình chiếu là bước cốt lõi khi đọc bản vẽ cơ khí: từ các hình phẳng trên giấy, người đọc phải hình dung được hình dạng ba chiều của chi tiết. Cốt lõi là hiểu mỗi hình chiếu nhìn từ hướng nào, các hình liên hệ với nhau ra sao, rồi ghép chúng lại. Bài này đi từ ba hình chiếu cơ bản đến hình cắt và mặt cắt.
Hình chiếu vuông góc là gì
Đặt vật thể vào giữa một hình hộp trong suốt, chiếu hình của nó lên các mặt hộp theo phương vuông góc, rồi trải các mặt đó ra một mặt phẳng. Kết quả là các hình chiếu vuông góc. Mỗi hình cho thấy vật thể khi nhìn từ một hướng, và mất đi chiều sâu theo hướng nhìn. Vì vậy một hình chiếu đơn lẻ chưa đủ để biết hình dạng chi tiết.
Ba hình chiếu cơ bản
- Hình chiếu đứng (hình chiếu chính): nhìn từ phía trước, thường chọn hướng thể hiện nhiều đặc điểm nhất của chi tiết.
- Hình chiếu bằng: nhìn từ trên xuống.
- Hình chiếu cạnh: nhìn từ bên trái hoặc bên phải.
Chi tiết đơn giản như một trục hay một bạc có thể chỉ cần một hoặc hai hình. Chi tiết phức tạp cần nhiều hình hơn, kèm hình cắt.
Hai phương pháp chiếu: góc phần tư thứ nhất và thứ ba
Đây là chỗ hay gây đọc nhầm. Có hai cách bố trí các hình.
| Chiếu góc thứ nhất (ký hiệu E) | Chiếu góc thứ ba (ký hiệu A) | |
|---|---|---|
| Tiêu chuẩn thường dùng | ISO, TCVN | ANSI, JIS |
| Hình chiếu bằng đặt | Dưới hình chiếu đứng | Trên hình chiếu đứng |
| Hình chiếu cạnh trái đặt | Bên phải hình chiếu đứng | Bên trái hình chiếu đứng |
Bản vẽ có ký hiệu phương pháp chiếu ngay cạnh khung tên. Phải nhìn ký hiệu này trước khi đọc, vì cùng một bố cục hình, hai phương pháp cho hai chi tiết khác nhau. Bản vẽ theo tiêu chuẩn Việt Nam dùng góc thứ nhất. Bản vẽ từ đối tác nước ngoài thì có thể là góc thứ ba.
Cách đọc: ghép các hình lại với nhau
- Xác định hình chiếu chính. Đó là hình thể hiện rõ hình dạng nhất.
- Nhận ra hình dạng cơ bản. Từng hình nhìn chung là hình chữ nhật, hình tròn hay hình phức hợp? Hai hình chữ nhật và một hình tròn thường là một khối trụ.
- Dựa vào quan hệ giữa các hình. Theo cách dạy trong sách giáo khoa Việt Nam: hình đứng và hình bằng cùng chiều dài, hình đứng và hình cạnh cùng chiều cao, hình bằng và hình cạnh cùng chiều rộng. Dùng ba quan hệ này để tìm điểm tương ứng của cùng một đặc điểm trên các hình.
- Đọc nét vẽ. Nét liền đậm là cạnh thấy được, nét đứt là cạnh khuất, nét chấm gạch là đường tâm.
- Dựng từng phần rồi ghép. Đọc từng đặc điểm như lỗ, rãnh, bậc, vát cạnh, rồi ghép lại thành chi tiết hoàn chỉnh.
Hình cắt và mặt cắt
Nét đứt rối rắm khi chi tiết có nhiều lỗ, hốc bên trong. Khi đó bản vẽ dùng hình cắt: tưởng tượng cắt chi tiết bằng một mặt phẳng, bỏ phần ở phía người nhìn rồi vẽ phần còn lại. Phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua được gạch bằng các nét mảnh nghiêng 45 độ, gọi là nét gạch gạch.
- Hình cắt vẽ cả phần mặt cắt lẫn phần chi tiết nằm sau nó.
- Mặt cắt chỉ vẽ phần mặt phẳng cắt đi qua, dùng để thể hiện hình dạng tiết diện của trục, then, nan.
Vị trí mặt phẳng cắt được ghi trên một hình bằng nét cắt có mũi tên và chữ, ví dụ A–A. Phải tìm đúng hình có ghi chữ đó để biết cắt ở đâu.
Những lỗi người mới hay mắc
- Chỉ nhìn một hình rồi kết luận hình dạng.
- Không để ý phương pháp chiếu, đọc hình bằng như thể nó ở vị trí khác.
- Nhầm nét đứt với nét liền, nên bỏ sót lỗ hoặc rãnh bên trong.
- Bỏ qua hình cắt vì nghĩ rằng nó thừa.
Mẹo luyện: nhìn một chi tiết thật rồi tự vẽ phác ba hình chiếu, hoặc ngược lại, đọc ba hình chiếu rồi làm mô hình bằng đất sét hay xốp.
Học đọc bản vẽ theo phương pháp Hybrid của CVTECH
Người học nghề CNC cần đọc hình chiếu nhanh và đúng, vì bản vẽ là đầu vào của mọi chương trình gia công. Tại CVTECH, kiến thức nền như hình chiếu, hình cắt, dung sai được học trên hệ thống online độc quyền của trung tâm (app và website), sau đó đối chiếu ngay với chi tiết thật tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội. Song song là khóa Tiếng Trung kỹ thuật online miễn phí, nơi học viên làm quen với từ vựng, giao tiếp cơ bản của xưởng CNC và tự động hóa, đủ để làm việc cạnh chuyên gia Trung Quốc tại doanh nghiệp. Bắt đầu bằng khóa online miễn phí Vẽ kỹ thuật, sau đó xem bài đọc bản vẽ chế tạo cơ khí và khóa lập trình máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Cần mấy hình chiếu để biểu diễn một chi tiết?
Số hình đủ để hiểu hết hình dạng, càng ít càng tốt. Thông thường là hai hoặc ba hình, kèm hình cắt nếu có kết cấu bên trong.
Hình chiếu đứng có luôn là nhìn từ phía trước không?
Về quy ước là vậy, nhưng người vẽ chọn hướng sao cho hình chiếu đứng thể hiện nhiều đặc điểm nhất, nên không phải lúc nào cũng là mặt trước thực tế của chi tiết.
Làm sao biết bản vẽ dùng chiếu góc thứ nhất hay thứ ba?
Xem ký hiệu phương pháp chiếu, thường đặt gần khung tên. Nếu không có, xem bản vẽ theo tiêu chuẩn nào để suy ra.
Nét đứt có ý nghĩa gì?
Đó là đường bao của phần khuất, ví dụ lỗ hay rãnh nằm bên trong chi tiết mà từ hướng nhìn không thấy được.
