Ký hiệu P, M, K, H, N, S là sáu nhóm vật liệu gia công theo tiêu chuẩn ISO, in trên hộp mảnh dao cắt để người thợ biết mảnh dao đó hợp với loại vật liệu nào. Mỗi nhóm có một màu quy ước riêng. Nhìn chữ cái và màu trên hộp là chọn được đúng dòng mảnh dao mà không phải đoán.
Sáu nhóm vật liệu theo ISO
| Ký hiệu | Màu | Nhóm vật liệu |
|---|---|---|
| P | Xanh dương | Thép |
| M | Vàng | Thép không gỉ (inox) |
| K | Đỏ | Gang |
| N | Xanh lá | Kim loại màu |
| S | Cam nâu | Siêu hợp kim chịu nhiệt, titan |
| H | Xám | Thép đã tôi cứng |
Nhóm P: thép
Gồm thép carbon, thép hợp kim, thép đúc và cả inox có tổ chức ferrit, martensit. Đây là nhóm lớn nhất trong xưởng cơ khí. Thép tạo phoi dài và liên tục, nên dao cần có rãnh bẻ phoi tốt, nếu không phoi quấn vào dao và phôi.
Nhóm M: thép không gỉ
Inox là thép chứa tối thiểu khoảng 10,5% crom, thường thêm niken hoặc molypden. Lớp crom oxit làm bề mặt sáng và chống ăn mòn, nhưng cũng làm vật liệu dai, sinh nhiệt lớn và dễ biến cứng khi cắt. Nhóm M chủ yếu là inox austenit và song pha (austenit - ferrit). Dao cho nhóm này phải chịu nhiệt và mài mòn tốt, lưỡi sắc để cắt ngọt thay vì ép vật liệu.
Nhóm K: gang
Gồm gang xám, gang cầu, gang dẻo, gang giun. Gang cứng nhưng giòn, phoi ngắn và vụn, sinh nhiều bụi. Dao gặp vấn đề mài mòn mặt sau là chính, ít gặp tình trạng phoi quấn.
Nhóm N: kim loại màu
Là các kim loại không chứa sắt như nhôm, đồng, đồng thau, kẽm, magie. Chúng mềm, cắt nhanh. Dao cần lưỡi thật sắc, mặt trước bóng để phoi không dính vào dao, và rãnh thoát phoi rộng vì phoi nhôm ra nhiều.
Nhóm S: siêu hợp kim và titan
Hợp kim gốc niken, coban, sắt chịu nhiệt và titan thuộc nhóm này. Chúng giữ độ bền ở nhiệt độ cao, chống ăn mòn tốt nên có mặt trong động cơ phản lực, tua-bin, thiết bị y tế, hàng không vũ trụ. Cũng vì vậy chúng rất khó cắt, nhiệt dồn vào mũi dao. Người ta dùng mảnh dao hợp kim cứng chuyên dụng hoặc dao gốm, chạy tốc độ thấp và tưới nguội đủ.
Nhóm H: thép cứng
Thép và gang đã tôi, độ cứng khoảng 45 đến 65 HRC. Dao phải cứng hơn, chịu nhiệt và chống mài mòn rất tốt. Thực tế người ta thường dùng mảnh dao CBN hoặc gốm cho nhóm này, thay cho mài ở một số công đoạn.
Vật liệu không thuộc sáu nhóm
Nhựa, sợi thủy tinh, composite sợi carbon, cao su cứng, graphite không nằm trong sáu nhóm trên. Mỗi loại cần dao và chế độ cắt riêng, nhất là composite và graphite rất mài mòn.
Chọn dụng cụ cắt theo nhóm vật liệu
- Vật liệu dẻo, dai: dao sắc, rãnh thoát phoi tốt, tránh phoi dài quấn vào dao.
- Vật liệu cứng: dao có độ cứng vững cao, chống sứt mẻ và mòn nhanh.
- Vật liệu khó cắt, nhiệt cao: ưu tiên mác dao chịu nhiệt, tưới nguội đủ lưu lượng.
Bài những loại vật liệu thường dùng trong gia công CNC và bài dụng cụ cắt phổ biến trên máy phay CNC bổ sung thêm cho phần này.
Từ bảng ký hiệu đến tay nghề
Bảng ký hiệu giúp chọn đúng dao, còn chỉnh tốc độ và lượng chạy dao theo tiếng cắt, màu phoi thì phải tập trên máy thật. CVTECH đào tạo theo phương pháp Hybrid: tập tại xưởng trên máy CNC thật ở trung tâm Lai Xá, Hà Nội, kết hợp với hệ thống học online độc quyền của CVTECH trên app và website để học lý thuyết và ôn bài. Học viên có thêm Tiếng Trung kỹ thuật học online, miễn phí, với từ ngữ và mẫu câu giao tiếp cơ bản của xưởng CNC, tự động hóa, để làm cùng các chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp. Khóa vận hành máy phay CNC kéo dài 1 tháng, 180 giờ, học phí 8 triệu đồng.
Câu hỏi thường gặp
Chữ cái trên hộp mảnh dao có phải tên hãng không?
Không. Đó là ký hiệu nhóm vật liệu theo ISO, hãng nào cũng dùng chung, chỉ khác mác dao cụ thể bên trong từng nhóm.
Một mảnh dao dùng được cho nhiều nhóm không?
Có, nhiều mảnh dao ghi cả hai ba ký hiệu, ví dụ P và M. Nhưng hiệu quả tốt nhất vẫn ở nhóm ghi chính.
Nhôm thuộc nhóm nào?
Nhôm thuộc nhóm N cùng với đồng, đồng thau và các kim loại màu khác.
Dao cắt thép có cắt được inox không?
Cắt được ở mức tạm, nhưng dao mòn nhanh và bề mặt kém. Nên dùng mảnh dao nhóm M cho inox.
