Dụng cụ cắt trên máy phay CNC gồm dao phay các loại, mũi khoan, dao khoét, dao doa và dao taro, mỗi loại làm một nhóm việc: làm phẳng mặt, cắt rãnh, tạo mặt cong, khoan lỗ, tạo ren. Chọn đúng dao quyết định chất lượng bề mặt, tuổi thọ dao và thời gian gia công. Bài này giới thiệu các loại dao thường gặp trong xưởng và những điều cần nhìn khi chọn.
Các loại dao phay thường dùng
Dao phay ngón
Dao hình trụ, lưỡi cắt ở cả mặt đầu và xung quanh thân. Dao phay ngón là loại dùng nhiều nhất để cắt rãnh, phay biên dạng, phay hốc và phay bậc. Số rãnh xoắn (số me) thường là 2, 3 hoặc 4: dao ít me thoát phoi tốt, hợp với nhôm; dao nhiều me cứng hơn, hợp với thép.
Dao phay mặt đầu
Đường kính lớn, thường gắn các mảnh hợp kim cứng có thể thay. Dùng để phay phẳng mặt rộng với năng suất cao và bề mặt đều.
Dao phay cầu
Đầu dao hình bán cầu, dùng cho các bề mặt cong 3D như khuôn, mặt nạ, chi tiết tạo hình. Khoảng cách giữa các đường chạy dao quyết định độ mịn của bề mặt.
Dao phay rãnh chữ T và dao phay đĩa
Dùng cắt các rãnh hình đặc biệt, rãnh hẹp và sâu mà dao ngón khó làm được.
Dao vát mép
Tạo vát cạnh, khử bavia và làm lỗ côn. Góc dao thường gặp là 45 độ và 90 độ.
Dụng cụ gia công lỗ và ren
- Mũi khoan tâm: dùng khoan mồi để định tâm trước khi khoan lỗ.
- Mũi khoan: tạo lỗ theo đường kính mũi.
- Dao khoét: mở rộng lỗ, tạo bậc.
- Dao doa: gia công lỗ chính xác, bề mặt lỗ nhẵn.
- Dao taro: cắt ren trong. Lượng chạy dao phải khớp bước ren nên cần chu trình taro riêng của máy.
Vật liệu làm dao
| Vật liệu | Đặc điểm | Thường dùng cho |
|---|---|---|
| Thép gió (HSS) | Dai, rẻ, chịu nhiệt vừa | Tốc độ cắt thấp, gia công phổ thông |
| Hợp kim cứng (carbide) | Rất cứng, chịu nhiệt tốt, giòn hơn HSS | Phay CNC tốc độ cao, thép và nhôm |
| Hợp kim cứng có lớp phủ | Lớp phủ giảm ma sát, tăng chịu mòn | Thép, gang, vật liệu khó cắt |
Dao có thể làm liền khối hoặc gắn mảnh. Dao gắn mảnh có lợi ở chỗ khi lưỡi mòn chỉ thay mảnh, không phải bỏ cả thân dao.
Kẹp dao vào trục chính
Dao không gắn thẳng vào trục chính mà qua cán dao (BT, CAT hoặc HSK, tùy máy) và đầu kẹp. Đầu kẹp kiểu ống kẹp ER phổ biến vì kẹp được nhiều cỡ dao. Dao kẹp lệch tâm hoặc kẹp lỏng sẽ gây rung, cắt không đều, dễ vỡ dao. Trước khi kẹp, nên lau sạch côn cán dao và lỗ côn trục chính.
Chọn dao thế nào
- Xem vật liệu phôi: nhôm, thép, inox, gang, nhựa cần loại dao và chế độ cắt khác nhau.
- Xem dạng việc: phẳng, rãnh, hốc, mặt cong hay lỗ.
- Chọn đường kính dao theo bề rộng rãnh và bán kính góc trong của chi tiết. Dao càng ngắn, thân càng to càng cứng vững.
- Tra thông số của nhà sản xuất để chọn tốc độ cắt và lượng chạy dao, rồi điều chỉnh theo máy và đồ gá thực tế.
- Theo dõi mòn dao qua tiếng cắt, màu phoi và bề mặt, thay dao hoặc mảnh trước khi mòn quá mức.
Dao được đo và khai báo ở bước nào, xem trong bài quy trình gia công trên máy phay CNC.
An toàn khi thay và dùng dao
- Đeo kính bảo hộ, tắt trục chính hẳn trước khi thay dao.
- Không dùng tay không để gạt phoi gần dao.
- Kiểm tra mảnh, lưỡi có mẻ hay không trước khi lắp.
Làm quen với dao thật tại CVTECH
Nhìn ảnh khó biết dao nào hợp với việc nào, phải cầm và cắt thử. Học viên CVTECH học theo phương pháp Hybrid: thực hành trực tiếp tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội, trên máy phay CNC thật với đủ loại dao, phôi, đồ gá, sau đó ôn lý thuyết, bảng thông số, kiến thức nền trên hệ thống học online độc quyền của CVTECH trên app và website. Làm ở xưởng rồi ôn bằng hệ thống online, học viên nhớ lâu và vào việc nhanh hơn.
Học viên còn được học miễn phí khóa Tiếng Trung kỹ thuật online về từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để làm việc với chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp. Tham khảo khóa vận hành máy phay CNC và lập trình máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Dao phay ngón dùng để làm gì?
Cắt rãnh, phay biên dạng, hốc, bậc. Đây là loại dao dùng nhiều nhất trên máy phay.
Nên chọn dao HSS hay dao hợp kim cứng?
Máy CNC chạy tốc độ cao nên thường dùng hợp kim cứng. HSS vẫn dùng khi cần dao dai, tốc độ thấp hoặc tiết kiệm chi phí.
Dao phay cầu khác dao phay ngón ở đâu?
Đầu dao phay cầu tròn nên tạo được bề mặt cong 3D, còn dao ngón đầu phẳng dùng cho mặt phẳng và rãnh.
Vì sao dao hay bị rung hoặc vỡ?
Thường do kẹp dao lệch hoặc lỏng, dao quá dài, chế độ cắt quá nặng hoặc phôi kẹp không chắc.
