Dao tiện CNC là dụng cụ cắt gắn trên ổ dao của máy tiện CNC, có phần cắt với hình dáng và góc độ xác định để biến phôi quay thành chi tiết đúng hình dạng. Chọn đúng dao quyết định kích thước, độ bóng và tốc độ gia công. Chọn sai thì dù chương trình đúng, chi tiết vẫn rung, nóng, mòn dao nhanh hoặc sai kích thước.
Cấu tạo dao tiện CNC
Một con dao tiện CNC gồm hai phần. Phần thứ nhất là phần cắt, thường là mảnh dao tiêu chuẩn lắp rời, mòn thì tháo ra thay mà không cần thay cả cán. Phần thứ hai là cán dao, dùng để kẹp dao lên ổ dao và giữ mảnh dao đúng vị trí. Cán dao tiện ngoài thường có tiết diện vuông, cán dao tiện lỗ thường tròn để luồn vào trong lỗ.
Lợi thế của kiểu mảnh dao lắp rời là mỗi mảnh có nhiều cạnh cắt. Khi một cạnh mòn, người thợ xoay mảnh sang cạnh mới, hết cạnh thì thay mảnh. Việc thay mảnh không làm thay đổi nhiều vị trí đầu dao, nên bù dao ít phải chỉnh lại.
Các nhóm dao tiện thường gặp
- Dao tiện ngoài gia công mặt trụ ngoài, có loại đầu thẳng và đầu cong, đồng thời vát được mặt đầu.
- Dao tiện lỗ khoét rộng hoặc hoàn thiện lỗ đã khoan, dùng cho lỗ thông và lỗ bậc.
- Dao tiện mặt đầu cắt mặt đầu phôi cho phẳng và đạt chiều dài.
- Dao tiện vai tạo các bậc trên trục.
- Dao tiện rãnh và cắt đứt cắt rãnh ngoài, rãnh trong, rãnh mặt đầu, hoặc tách chi tiết khỏi thanh vật liệu.
- Dao tiện ren cắt ren ngoài và ren trong, ren phải và ren trái, với nhiều bước ren.
- Dao tiện định hình có lưỡi cắt mang đúng biên dạng cần tạo, hợp với sản xuất hàng loạt.
Cách phân loại này theo chức năng. Ngoài ra còn phân theo hướng tiện (dao trái, dao phải), theo độ chính xác (dao thô, dao tinh) và theo cấu trúc (dao liền khối, dao hàn mảnh, dao lắp mảnh cơ khí).
Những yếu tố quyết định hiệu quả cắt
Hiệu quả của một con dao phụ thuộc vào năm điều: vật liệu của lưỡi cắt, hình dạng và kích thước dao, các góc cắt, khả năng bẻ phoi và độ bền của thân dao.
- Vật liệu lưỡi cắt phải cứng hơn nhiều so với phôi, mà vẫn đủ dai để không mẻ khi va đập.
- Hình dạng và kích thước dao phải vừa với ổ dao và với lỗ hay rãnh cần chui vào.
- Góc cắt ảnh hưởng đến lực cắt, nhiệt và độ bóng.
- Bẻ phoi tốt thì phoi ngắn, không quấn vào phôi hay dao. Phoi dài quấn vào chi tiết là nguyên nhân thường gặp của xước bề mặt.
- Thân dao đủ cứng vững thì ít rung, nhất là với dao tiện lỗ có phần chìa dài.
Chọn dao theo bề mặt cần gia công
Tiện thô cần dao chắc, chịu được chiều sâu cắt lớn. Tiện tinh cần dao sắc và lượng chạy dao nhỏ; bán kính mũi dao nên nhỏ hơn chiều sâu cắt để tránh rung. Ở cùng lượng chạy dao, bán kính mũi lớn hơn cho bề mặt mịn hơn vì độ nhám tỉ lệ với f² chia cho r (f là lượng chạy dao, r là bán kính mũi). Với dao tiện lỗ, đường kính cán phải nhỏ hơn lỗ, nhưng càng to càng đỡ rung, nên người thợ thường chọn cán lớn nhất mà lỗ cho phép. Khi cắt đứt hoặc cắt rãnh, độ rộng lưỡi dao quyết định độ rộng rãnh, cho nên phải chọn đúng từ đầu.
Nội dung này đi tiếp ở bài những loại dao tiện phổ biến, nơi mô tả riêng từng loại dao và ký hiệu mảnh dao. Phần nguyên lý của máy xem thêm ở bài công nghệ tiện CNC là gì.
Làm quen với dao tiện tại xưởng CVTECH
Đọc về dao khác với cầm dao lên gá, đo bù và nghe tiếng cắt. Khóa lập trình và vận hành máy tiện CNC của Trung tâm CVTECH cho học viên thực hành trên máy tiện Fanuc của xưởng. CVTECH dạy theo phương pháp Hybrid: phần tay nghề được rèn trực tiếp tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội, còn kiến thức nền và việc ôn lại bài chuyển sang hệ thống học online độc quyền của CVTECH trên app và website. Học viên còn học miễn phí khóa Tiếng Trung kỹ thuật online, tập trung vào từ vựng và giao tiếp cơ bản trong xưởng cơ khí CNC và tự động hóa, để làm việc với chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Mảnh dao tiện dùng được mấy lần?
Tùy dạng mảnh, mỗi mảnh có nhiều cạnh cắt. Khi một cạnh mòn thì xoay sang cạnh khác, hết cạnh thì thay mảnh mới.
Dao thép gió và dao hợp kim cứng khác nhau thế nào?
Thép gió dai, dễ mài lại nhưng chịu nhiệt kém hơn. Hợp kim cứng (carbide) chịu nhiệt và mài mòn tốt, cho tốc độ cắt cao hơn nhưng giòn hơn.
Dao tiện lỗ có gì khó hơn dao tiện ngoài?
Dao phải chìa vào trong lỗ nên dễ rung, phoi khó thoát. Vì thế cần chọn cán đủ cứng và chế độ cắt nhẹ hơn.
Mới học nên bắt đầu với loại dao nào?
Dao tiện ngoài và dao tiện mặt đầu, vì hai loại này dùng trong hầu hết các chi tiết đơn giản.
