Đồ gá là gì? Câu trả lời ngắn: đó là trang bị công nghệ dùng để đặt phôi vào đúng vị trí so với dụng cụ cắt và giữ phôi chắc chắn trong lúc chịu lực cắt. Máy tốt đến đâu mà phôi lệch hoặc rung thì chi tiết làm ra vẫn sai. Vì thế đồ gá ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác, độ ổn định và thời gian gia công.
Đồ gá làm được những việc gì
Đồ gá thường chỉ là những chi tiết nhỏ nằm dưới hoặc quanh phôi, nhưng nhiều xưởng coi nó là phần quyết định chất lượng lô hàng. Vai trò chính gồm:
- Giữ phôi đúng vị trí so với dao, lần nào gá cũng như lần nào.
- Dẫn hướng cho phôi và dụng cụ cắt, ví dụ bạc dẫn hướng mũi khoan.
- Rút ngắn thời gian phụ (gá, tháo, rà) và cả thời gian máy chạy.
- Mở rộng khả năng của máy, chẳng hạn gia công chi tiết có hình dạng mà máy không kẹp được bằng cách thông thường.
- Giảm sức lao động của người thợ và hạ yêu cầu về tay nghề khi gá những chi tiết lặp lại.
Một bộ đồ gá gồm những bộ phận nào
Tùy chi tiết và loại máy, đồ gá có thể đơn giản hoặc phức tạp, nhưng thường có đủ các nhóm bộ phận sau:
- Bộ phận định vị: các mặt tựa, chốt, khối V để xác định vị trí phôi.
- Bộ phận kẹp chặt: giữ phôi cố định khi cắt.
- Cơ cấu truyền lực: vít, cam, đòn bẩy, khí nén hoặc thủy lực tạo ra lực kẹp.
- Cơ cấu dẫn hướng và so dao: giúp dao đi đúng đường hoặc xác định vị trí dao so với đồ gá.
- Cơ cấu quay và phân độ: dùng khi phải gia công nhiều mặt hoặc nhiều vị trí theo góc.
- Thân và đế đồ gá: khung chịu lực nối các bộ phận lại với nhau.
- Cơ cấu định vị và kẹp đồ gá lên máy: then dẫn hướng, bu lông trong rãnh chữ T hoặc chuôi côn.
Phân loại đồ gá
Có ba cách chia thường dùng, mỗi cách trả lời một câu hỏi khác nhau.
Theo công dụng
Đồ gá kiểm tra dùng để đo, kiểm chi tiết. Đồ gá lắp ráp giữ các chi tiết đúng vị trí khi ghép. Đồ gá gia công chia tiếp theo loại máy: đồ gá phay, đồ gá tiện, đồ gá khoan và nhiều loại khác.
Theo tính vạn năng
| Loại | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đồ gá vạn năng | Dùng cho nhiều chi tiết khác nhau | Ê tô, mâm cặp, bàn gá quay, đầu phân độ |
| Đồ gá chuyên dùng | Chế tạo riêng cho một chi tiết | Đồ gá phay một mặt đặc biệt của vỏ hộp |
Đồ gá vạn năng rẻ và linh hoạt nên hợp với sản xuất đơn chiếc. Khi làm hàng loạt, đồ gá chuyên dùng đáng đầu tư vì gá nhanh và chính xác ổn định.
Theo nguyên lý truyền lực kẹp
Có bốn nhóm: đồ gá cơ khí (vít, cam, nêm), đồ gá khí nén và thủy lực, đồ gá điện từ (bàn từ) và đồ gá dùng chất dẻo. Mỗi nhóm hợp một kiểu chi tiết và quy mô sản xuất riêng.
Yêu cầu riêng của từng loại đồ gá gia công
Đồ gá tiện
Có nhiều kiểu: gá trên mâm cặp, gá lên trục chính qua lỗ côn, gá giữa hai mũi tâm bằng trục gá, hoặc gá lên bàn trượt khi phôi đứng yên. Vì đồ gá quay cùng trục chính, người thiết kế phải tính đến lực ly tâm, cân bằng động và tránh để lộ cạnh sắc.
Đồ gá khoan
Dùng để định vị phôi, kẹp chặt và dẫn hướng khi khoan, khoét, doa. Chi tiết cần được hạn chế đủ số bậc tự do để tâm lỗ nằm đúng chỗ.
Đồ gá phay
Phay cắt gián đoạn và lực cắt lớn nên rung mạnh hơn nhiều công nghệ khác. Đồ gá phay vì thế phải thật cứng vững, thường có thêm cơ cấu so dao và bắt lên bàn máy bằng then và bu lông.
Đồ gá mài
Mài phẳng thường gá chi tiết thẳng lên bàn từ, chi tiết trục hoặc phức tạp thì qua đồ gá đặt trên bàn từ. Mài tròn ngoài gá chi tiết giữa hai mũi tâm, dùng tốc kẹp truyền mô-men; mài tròn trong gá phôi trên mâm cặp hoặc ống kẹp.
Đồ gá chuốt
Lực chuốt lớn đã tự ép chi tiết vào vị trí, nên đồ gá chuốt thường không cần cơ cấu kẹp. Việc định tâm do chính dao chuốt đảm nhiệm, kết cấu gọn, thường chỉ là một chi tiết dạng bạc hoặc bích đỡ phôi.
Học dùng đồ gá trên máy thật tại CVTECH
Đọc về đồ gá chỉ là bước đầu, thao tác rà, kẹp và kiểm tra mới là phần khó. Trung tâm CVTECH dạy theo phương pháp Hybrid: học viên thực hành trực tiếp tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội trên máy CNC thật, còn lý thuyết và kiến thức nền học trên hệ thống online độc quyền của CVTECH, có cả trên app và website, để ôn lại bất cứ lúc nào. Sự kết hợp này giúp học nhanh và nhớ lâu hơn so với chỉ học một hình thức. Cùng với đó là khóa Tiếng Trung kỹ thuật online học miễn phí, gồm từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để học viên làm việc được với chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp.
Phần gá phôi là nội dung quan trọng của khóa vận hành máy phay CNC. Bài những loại đồ gá phổ biến trên máy phay CNC đi sâu hơn vào từng cách kẹp.
Câu hỏi thường gặp
Đồ gá khác gì ê tô?
Ê tô là một loại đồ gá vạn năng. Đồ gá là khái niệm rộng hơn, gồm cả ê tô lẫn các đồ gá chế tạo riêng cho từng chi tiết.
Khi nào nên làm đồ gá chuyên dùng?
Khi sản xuất số lượng lớn hoặc chi tiết có hình dạng mà đồ gá vạn năng không kẹp được. Làm một vài chiếc thì thường dùng ê tô hoặc đòn kẹp cho kinh tế.
Đồ gá tốt cần đạt những yêu cầu gì?
Định vị chính xác, kẹp đủ chặt mà không làm biến dạng phôi, đủ cứng vững để chịu lực cắt, thao tác nhanh và an toàn cho người đứng máy.
