Hướng nghiệp

Các phương thức xét tuyển đại học: điểm thi, học bạ, ĐGNL

Thông tư 95/2026 gom cách xét tuyển đại học từ năm 2027 vào 11 phương thức có mã số. Bài giải thích điểm thi, học bạ, kỳ thi riêng và cách chọn một, hai phương thức chính theo hồ sơ.

Ảnh nền xanh lá ghi các phương thức xét tuyển đại học với bốn mã 100, 200, 401-403, 600

Ngày 11/11/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 95/2026/TT-BGDĐT, gom toàn bộ cách xét tuyển đại học vào 11 phương thức có mã số, áp dụng từ mùa tuyển sinh 2027, tức đúng lứa đang học lớp 12. Từ 2027, mỗi chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức, năm 2028 còn 2 (không tính tuyển thẳng và cử tuyển). Điểm cộng năm 2027 không quá 0,5 trên thang 30, trong khi năm 2026 được tới 3 điểm.

Báo Tin tức (TTXVN, 13/11/2026) cho biết số phương thức giảm 8 so với năm trước chủ yếu do sắp xếp và đặt tên lại. Cái thay đổi là số cửa của từng ngành.

Bài này giải thích từng phương thức và cách chọn một, hai phương thức chính theo hồ sơ. Tổ hợp, chỉ tiêu, cách quy đổi thay đổi gần như mỗi năm, nên cần đối chiếu đề án tuyển sinh 2027 của trường định nộp.

Mười một mã số, thí sinh phổ thông chỉ dùng tới vài nhóm

Chữ số đầu của mã cho biết nhóm. 100 là điểm thi tốt nghiệp THPT, 200 là học bạ, 300 là tuyển thẳng, 401 đến 403 là các kỳ thi riêng (chung của nhiều trường, của một trường, hoặc độc lập), 500 là chứng chỉ quốc tế, 600 là phương thức kết hợp. Các mã 101, 201 dành cho người học trung học nghề, 301 là cử tuyển.

Mã 600 đáng đọc kỹ nhất. Trường tự quy định thành phần và trọng số, miễn tổng bằng 1,00, nên hai ngành cùng ghi "600" có thể đòi hai bộ hồ sơ khác hẳn.

Sơ đồ 11 mã phương thức xét tuyển đại học từ năm 2027 chia thành sáu nhóm theo chữ số đầu
Sáu nhóm mã theo Thông tư 95/2026.

Điểm thi tốt nghiệp (mã 100) là cửa rộng nhất và khó bỏ qua

Mã 100 xét tổng ba môn thi tốt nghiệp theo tổ hợp, hợp với ai học đều các môn trong tổ hợp. Điểm yếu nằm ở lịch: cả mùa tuyển sinh dồn vào vài ngày thi, hỏng một môn là không có lượt hai.

Thông tư 95 còn đặt ngưỡng nguồn tuyển. Tổng ba môn thi tốt nghiệp theo tổ hợp, hoặc Toán, Ngữ văn và một môn khác, phải đạt tối thiểu 15/30 (không áp dụng cho thí sinh tốt nghiệp từ năm 2025 trở về trước). Các bản tin về Thông tư 95 chưa nói rõ ngưỡng này áp cho những phương thức nào, nên cần đọc toàn văn thông tư và đề án 2027 của trường.

Học bạ (mã 200) tính từ học kỳ I lớp 10

Quy chế hiện hành (Thông tư 06/2026, công bố ngày 15/02/2026) xét học bạ bằng điểm trung bình sáu học kỳ của tối thiểu ba môn, bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không dưới 1/3. Các bản tin về Thông tư 95 không nêu thay đổi ở điểm này.

Điểm lớp 10 vì thế nặng ngang lớp 12. Bứt lên muộn ở năm cuối thì gần như không kéo lại được trung bình sáu kỳ, nên đặt cược vào điểm thi hoặc kỳ thi riêng.

Rủi ro nằm ở chỉ tiêu: chỉ còn ba phương thức mỗi chương trình, trường có thể bỏ học bạ ở đúng ngành mình nhắm. Sư phạm, luật, sức khỏe có cấp giấy phép hành nghề, khi xét không bằng điểm thi THPT, còn đòi ngưỡng Bộ quy định hằng năm và học lực lớp 12 từ giỏi (một số ngành chỉ cần khá).

TSA, HSA và V-ACT đo những thứ khác nhau

Kỳ thi đánh giá tư duy TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội làm trên máy tính, ba phần: Tư duy Toán học 60 phút, Tư duy Đọc hiểu 30 phút, Tư duy Khoa học/Giải quyết vấn đề 60 phút. Theo Tiền Phong và VietnamPlus (08/10/2026), TSA 2027 có ba đợt, thi 16-17/01, 20-21/03 và 22-23/05/2027, đăng ký tương ứng 05-15/12/2026, 05-15/02/2027 và 05-15/04/2027. Năm 2026 có hơn 50 trường dùng kết quả TSA. Kết quả có giá trị hai năm, thi lại năm sau vẫn còn điểm để nộp nếu trường chấp nhận.

Đánh giá năng lực HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 (Nhân Dân, 15/04/2026) có 6 đợt, thang 150 điểm, ba phần: Toán học và xử lý số liệu, Ngôn ngữ - Văn học, Khoa học hoặc Tiếng Anh (chọn chủ đề, trong đó có Vật lý). V-ACT của Đại học Quốc gia TP.HCM năm 2026 (Đại Biểu Nhân Dân, 26/02/2026) có 2 đợt, 120 câu làm trên giấy: Ngôn ngữ 60 câu (30 tiếng Việt, 30 tiếng Anh), Toán 30, Tư duy khoa học 30. Lịch 2027 của HSA và V-ACT còn chờ thông báo của từng Đại học Quốc gia.

So ra, TSA và HSA đều dành khoảng hai phần năm thời gian cho Toán, còn V-ACT dành nửa số câu cho ngôn ngữ.

Điểm kỳ thi riêng phải quy đổi. Công văn của Bộ ngày 06/07/2026 (Tuổi Trẻ đưa tin) yêu cầu trường tự công bố cách quy đổi theo phổ điểm và bách phân vị (vị trí phần trăm trong phổ điểm), chọn một tổ hợp gốc làm mốc, cấm quy đổi "bắc cầu" qua thang trung gian. Cùng một điểm TSA, hai trường có thể quy ra hai con số khác nhau.

Tuyển thẳng còn giữ, điểm cộng chỉ còn 0,5

Xét tuyển thẳng (mã 300) vẫn giữ. Điểm cộng năm 2027 tổng không quá 0,5 trên thang 30, chỉ trường đã dùng từ trước mới được tiếp tục và phải giải trình. Từ năm 2028 bỏ hẳn điểm cộng và ưu tiên xét tuyển, thí sinh bằng điểm cuối danh sách được xét theo thứ tự nguyện vọng. Điểm cộng gồm điểm thưởng giải học sinh giỏi không dùng để tuyển thẳng, điểm thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt, và điểm khuyến khích chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế.

Trần điểm cộng giảm sáu lần. Theo quy chế hiện hành, chứng chỉ ngoại ngữ chỉ dùng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp hoặc làm điểm khuyến khích, nên IELTS chủ yếu có ích khi tổ hợp của ngành có tiếng Anh, hoặc khi trường đưa chứng chỉ vào phương thức kết hợp (mã 600). Xem đề án 2027.

Sáu phương thức đặt cạnh nhau

Thời điểm chuẩn bị ghi theo năm học vì ngày cụ thể đổi mỗi năm.

Bảng so sánh sáu phương thức xét tuyển đại học theo căn cứ xét, đối tượng phù hợp, thời điểm chuẩn bị và rủi ro
Bảng so sánh sáu phương thức theo bốn tiêu chí.

Chọn phương thức chính bằng bốn câu hỏi về hồ sơ của mình

Kết luận trước: phần lớn thí sinh nên lấy điểm thi tốt nghiệp làm nền, rồi chọn đúng một phương thức thứ hai để dồn sức. Điểm thi tốt nghiệp vừa là một phương thức riêng vừa gắn với điều kiện tốt nghiệp, nên khó bỏ qua kỳ thi này. Mỗi chương trình lại chỉ nhận ba phương thức, chuẩn bị bốn, năm hướng là thừa. Ngoại lệ là người có giải đủ điều kiện tuyển thẳng, hoặc nhắm ngành dành gần hết chỉ tiêu cho một kỳ thi riêng.

Câu đầu tiên là học bạ có ổn định không. Ví dụ, Toán 8,5, Lý 8,0, Hóa 7,5. Tính đều ra 8,0. Trường cho Toán trọng số 1/2, hai môn kia mỗi môn 1/4 thì ra 8,5 × 0,5 + 8,0 × 0,25 + 7,5 × 0,25 = 8,125. Ở ngành điểm chuẩn sát nhau, 0,125 đủ đổi kết quả. Học bạ dao động mạnh giữa các kỳ, hoặc có một môn kém hẳn, thì đừng lấy học bạ làm phương thức chính.

Câu thứ hai, có hợp đề tư duy không, thì phải làm thử một đề minh họa TSA hoặc HSA, đúng giờ, chấm nghiêm. Đề tư duy nhiều câu đọc số liệu và suy luận, điểm trên lớp cao chưa chắc làm tốt. Hai đề cách nhau một tháng mà điểm không nhích thì nên cân nhắc dồn sức sang hướng khác.

Câu quyết định nhiều nhất: trường mục tiêu dùng phương thức nào cho đúng ngành định học. Đề án phải đọc ở phần từng chương trình, vì trong cùng một trường, ngành cơ khí có thể xét TSA còn ngành kinh tế thì không.

Cuối cùng là chỉ tiêu dồn vào đâu. Phương thức chiếm phần lớn chỉ tiêu là cửa rộng, phương thức chỉ được vài phần trăm thì cạnh tranh gắt dù điều kiện đọc lên thấy dễ.

Cây quyết định chọn phương thức xét tuyển chính: tuyển thẳng, học bạ, kỳ thi riêng hoặc dồn sức cho điểm thi tốt nghiệp
Điểm thi tốt nghiệp làm gốc, các nhánh rẽ theo học bạ và kỳ thi riêng.

Gộp lại. Học bạ đều, ngành xét học bạ nhiều chỉ tiêu: điểm thi cộng học bạ. Làm đề tư duy tốt, trường nhận kết quả: điểm thi cộng đúng một kỳ thi riêng. Cả hai đều không rõ thì dồn sức cho kỳ thi tốt nghiệp.

Ngành kỹ thuật: Toán và Lý vững thì cửa nào cũng dùng được

Tổ hợp ngành kỹ thuật thường có Toán và Vật lý, một số trường còn dùng TSA. Toán có thể là môn bắt buộc với trọng số không dưới 1/3 trong học bạ, chiếm 60 trên 150 phút ở TSA, Vật lý là chủ đề chọn được ở HSA. Nhắm cơ khí, điện, cơ điện tử thì nên đọc bài ngành cơ khí là gì, học ra làm gì, học ở đâu trước. Nền Toán, Lý còn quyết định năm nhất có theo kịp không, xem bài kỹ năng học tập ở đại học cho tân sinh viên.

Lịch chuẩn bị ngược từ lớp 11

Với lứa lớp 12 hiện nay, mốc gần nhất là đăng ký TSA đợt 1 từ 05 đến 15/12/2026.

  • Học kỳ I lớp 11: chọn hai, ba trường mục tiêu, ghi các phương thức của đúng ngành định học.
  • Học kỳ II lớp 11: làm thử đề tư duy, tính trung bình học bạ, chốt phương thức thứ hai.
  • Hè lên lớp 12: ôn nền Toán, Lý theo dạng đề kỳ thi đã chọn.
  • Học kỳ I lớp 12: luyện đề, theo dõi thông báo đăng ký, giữ điểm học bạ.
  • Học kỳ II lớp 12: thi kỳ thi riêng, đọc đề án 2027, ôn thi tốt nghiệp.
  • Sau kỳ thi tốt nghiệp: đặt nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên thật.
Dòng thời gian chuẩn bị xét tuyển đại học theo học kỳ từ lớp 11 đến sau kỳ thi tốt nghiệp
Sáu mốc chuẩn bị theo học kỳ.

Ba lỗi làm hỏng hồ sơ

Lỗi đầu tiên là đăng ký nhiều kỳ thi riêng cùng lúc. Ba kỳ khác cấu trúc, ôn cả ba thì kỳ nào cũng dở dang. Lỗi thứ hai là bỏ bê học bạ lớp 10, 11 vì nghĩ chỉ xét điểm thi. Lên lớp 12, bốn trong sáu học kỳ đã khóa điểm.

Lỗi thứ ba dễ tránh nhất: thi xong mới biết trường không nhận kết quả kỳ thi đó cho ngành mình, hoặc quy đổi theo tổ hợp gốc mình không mạnh.

Việc nên làm ngay là mở đề án của trường mục tiêu, đọc đúng phần chương trình định học theo bài cách đọc đề án tuyển sinh đại học. Còn phân vân khi chọn ngành thì đọc thêm chọn ngành theo điểm hay theo năng lực, hoặc làm trắc nghiệm Holland miễn phí trên web CVTECH.

Câu hỏi thường gặp

Năm 2027 còn xét tuyển học bạ không?

Còn, đó là mã 200 theo Thông tư 95/2026. Ngành nào dùng và bao nhiêu chỉ tiêu thì xem đề án 2027 của từng trường.

Thi đánh giá năng lực và đánh giá tư duy khác nhau thế nào?

TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội thi trên máy tính, Toán chiếm 60 phút. HSA và V-ACT của hai Đại học Quốc gia có phần ngôn ngữ lớn hơn, riêng V-ACT có 30 câu tiếng Anh (cấu trúc năm 2026).

Một ngành được xét tuyển bằng mấy phương thức?

Năm 2027 tối đa ba, năm 2028 tối đa hai, không tính tuyển thẳng và cử tuyển. Mỗi trường dùng tối đa năm phương thức.

Có IELTS thì năm 2027 được cộng bao nhiêu điểm?

Tổng mọi loại điểm cộng không quá 0,5 trên thang 30, chỉ trường đã dùng từ trước mới được cộng. Chứng chỉ vẫn quy đổi được thành điểm môn ngoại ngữ nếu trường cho phép.

Thầy Quyết

, Giám đốc CVTECH Việt Nam

Nguyên giảng viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, hơn 15 năm trong giáo dục và tuyển dụng nhân lực kỹ thuật.

Cần hỏi thêm về nội dung bài, anh chị nhắn Zalo 0969.081.015.