Phương pháp gia công phay là cách cắt gọt kim loại trong đó dao phay quay tròn để bóc dần lớp vật liệu khỏi phôi, còn phôi được kẹp trên bàn máy và đưa dần vào vùng cắt. Nhờ dao nhiều lưỡi và nhiều hướng chuyển động, phay làm được mặt phẳng, rãnh, hốc, ren, bánh răng và cả mặt cong. Vì thế gần như xưởng cơ khí nào cũng có ít nhất một chiếc máy phay.
Hai chuyển động tạo nên quá trình phay
Phay là cắt gọt có phoi. Để cắt được, máy cần hai chuyển động tạo hình.
- Chuyển động chính: dao phay quay quanh trục của nó. Đây là chuyển động tạo ra tốc độ cắt.
- Chuyển động chạy dao: phôi (hoặc dao, tùy kiểu máy) tịnh tiến theo một, hai hoặc ba phương. Các phương này chạy độc lập hoặc phối hợp với nhau để tạo ra đường chạy dao.
Điểm khác với tiện nằm ở chỗ này: khi tiện, phôi quay còn dao tiến vào, khi phay thì dao quay. Muốn thấy rõ hơn, xem bài phay CNC là gì và cách phân biệt với máy tiện.
Ưu điểm và hạn chế của phay
Ưu điểm
- Dao có nhiều lưỡi cùng tham gia cắt. Mỗi lưỡi chỉ cắt trong một phần vòng quay, phần còn lại được nghỉ và nguội bớt, nên dao bền và cho phép chạy dao lớn.
- Gia công được rất nhiều dạng bề mặt trên cùng một máy, nhất là khi có thêm đồ gá.
- Độ chính xác tốt khi máy cứng vững và chọn đúng chế độ cắt.
- Phoi thường ngắn, đứt đoạn, dễ thoát hơn so với phoi dài quấn dao.
Hạn chế
Lưỡi dao vào và ra khỏi phôi liên tục nên lực cắt dao động, sinh ra rung. Rung làm xấu bề mặt, mòn dao nhanh và giảm độ chính xác. Với phay, độ cứng vững của máy, dao và đồ gá quan trọng không kém tốc độ cắt.
Các loại máy phay thường gặp
- Máy phay đứng: trục chính thẳng đứng, phổ biến nhất trong xưởng.
- Máy phay ngang: trục chính nằm ngang, hợp với dao phay đĩa và các lần cắt rãnh sâu.
- Máy phay vạn năng: bàn hoặc đầu dao xoay được để cắt các mặt nghiêng.
- Máy phay giường: bàn máy lớn và nặng, dành cho chi tiết to.
- Máy phay CNC và trung tâm gia công: chạy theo chương trình, có ổ chứa dao và tự thay dao.
Ngoài ra, phay còn thực hiện được trên một số máy tiện CNC có trục dao quay và trên trung tâm gia công. Chọn máy nào là chuyện của bài toán cụ thể: kích thước chi tiết, số mặt cần gia công, số lượng cần làm.
Dao phay và vật liệu làm dao
Dao phay có nhiều dạng: dao phay trụ, dao phay mặt đầu, dao phay đĩa, dao phay ngón, dao phay lăn răng và dao phay định hình. Mỗi dạng dành cho một việc, chẳng hạn dao mặt đầu để làm phẳng mặt rộng, dao ngón để cắt rãnh và biên dạng.
Dao gắn mảnh hợp kim cứng được dùng rộng rãi vì chịu nhiệt tốt và mòn chậm hơn thép gió. Khi dùng loại dao này, người vận hành cần biết vật liệu mảnh, hình dạng mảnh và dải chế độ cắt nhà sản xuất khuyến nghị (tốc độ cắt, lượng chạy dao), vì đi quá dải đó thì mảnh vỡ hoặc mòn rất nhanh.
Phay làm được những gì
- Phay mặt phẳng, loại việc phổ biến nhất.
- Phay mặt trụ, phay bậc, phay hốc.
- Phay rãnh, rãnh then.
- Phay ren và phay trục then hoa.
- Phay mặt định hình bằng dao định hình, bằng cách chép hình hoặc bằng chương trình CNC.
- Khoan, khoét, doa, taro khi lắp dao tương ứng.
Phạm vi này còn rộng hơn khi có đồ gá chuyên dụng hoặc bàn xoay.
Độ chính xác, bề mặt và năng suất phụ thuộc vào đâu
Những yếu tố quyết định gồm vật liệu và chất lượng dao, vật liệu chi tiết, độ cứng vững của hệ thống máy, dao, đồ gá, chế độ cắt và tay nghề người vận hành. Thông thường người ta chia hai bước: phay thô để bóc nhanh phần lớn lượng dư, phay tinh với lượng cắt nhỏ để đạt kích thước và độ nhẵn yêu cầu. Phay tinh cho độ chính xác và bề mặt tốt hơn hẳn phay thô.
Điều khiển số giúp lặp lại chính xác từng đường chạy dao, nên chất lượng ổn định hơn nhiều so với phay tay. Năng suất cũng tăng vì máy chạy liên tục theo chương trình.
Học phay tại CVTECH theo phương pháp Hybrid
Muốn làm nghề phay, đọc lý thuyết thôi chưa đủ. Trung tâm CVTECH dạy theo phương pháp Hybrid: học viên thực hành trực tiếp tại xưởng trên máy phay CNC thật ở Lai Xá, Hà Nội, còn lý thuyết, kiến thức nền và việc ôn bài thì học trên hệ thống online độc quyền của CVTECH, có trên cả app và website. Làm xong buổi ở xưởng, học viên về ôn lại bằng hệ thống này nên nhớ lâu hơn so với chỉ học một hình thức.
Ngoài tay nghề, học viên có khóa Tiếng Trung kỹ thuật online miễn phí, dạy từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để làm việc chung với chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp. Khóa học cụ thể xem tại vận hành máy phay CNC và lập trình máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Phay và tiện khác nhau ở điểm nào?
Khi phay, dao quay còn phôi gần như đứng yên trên bàn máy. Khi tiện, phôi quay còn dao tiến vào. Phay hợp với mặt phẳng, rãnh, hốc. Tiện hợp với chi tiết tròn xoay như trục và bạc.
Phay thô và phay tinh khác nhau thế nào?
Phay thô cắt sâu, chạy dao lớn để lấy đi phần lớn vật liệu. Phay tinh cắt nông, chạy dao nhỏ hơn để đạt đúng kích thước và bề mặt nhẵn.
Máy phay CNC khác máy phay thường ra sao?
Máy phay thường do thợ quay tay quay để đưa dao. Máy phay CNC chạy theo chương trình, nên cho độ chính xác ổn định và làm được những biên dạng phức tạp.
Người mới có học được phay CNC không?
Có. Trung tâm nhận cả người chưa biết gì về cơ khí. Nên làm quen trước với bản vẽ kỹ thuật qua khóa Vẽ kỹ thuật online miễn phí.
