Thước cặp cơ khí, còn gọi là thước kẹp, là dụng cụ đo chính xác dùng để đo kích thước ngoài, kích thước trong và chiều sâu của chi tiết. Người làm cơ khí hầu như ai cũng có một chiếc trong túi. Thước đo được chiều dài, chiều rộng, đường kính ngoài, đường kính lỗ, bề rộng rãnh và chiều sâu, với giá thành thấp và độ chính xác đủ dùng cho phần lớn công việc trong xưởng.
Phân loại thước cặp
Theo cách hiển thị kết quả
- Thước cặp cơ: đọc kết quả trên các vạch chia.
- Thước cặp đồng hồ: kim chỉ trên mặt đồng hồ.
- Thước cặp điện tử: số hiện trên màn hình LCD.
Theo độ chính xác (thước cặp cơ)
| Loại | Độ chính xác |
|---|---|
| Thước 1/10 | 0,1 mm |
| Thước 1/20 | 0,05 mm |
| Thước 1/50 | 0,02 mm |
Thước 1/50 là loại hay gặp nhất ở xưởng cơ khí. Khi cần đo chính xác hơn mức 0,02 mm, người ta chuyển sang panme.
Cấu tạo thước cặp cơ
- Thân thước (thước chính): có vạch chia milimét.
- Du xích (thước phụ): trượt trên thân, có vạch chia nhỏ hơn để đọc phần lẻ.
- Mỏ cặp: gồm mỏ cố định và mỏ động. Mỏ dưới kẹp vật để đo kích thước ngoài, mỏ trên (mỏ nhọn) dùng đo kích thước trong.
- Thanh đo sâu: một thanh mảnh trượt ra ở đầu thước, đo chiều sâu lỗ, hốc.
- Vít hãm: khóa du xích tại vị trí đo để đọc kết quả.
Cách đo đúng
Kiểm tra thước trước khi đo
Khép sát hai mỏ đo. Vạch 0 của du xích phải trùng vạch 0 của thước chính. Nếu lệch, thước đã sai số và kết quả đo sẽ lệch theo.
Chuẩn bị vật đo
Vật đo phải sạch, không còn bavia. Chi tiết có tiết diện tròn thì đo theo hai phương vuông góc với nhau. Muốn biết chiều dài thật của chi tiết thì đo ở ba vị trí rồi so sánh.
Các bước đo
- Nới vít hãm, kéo mỏ động ra xa mỏ cố định.
- Đặt mặt phẳng của mỏ cặp song song và vuông góc với kích thước cần đo.
- Đẩy nhẹ mỏ động tới khi áp sát vật, không ép mạnh làm biến dạng.
- Siết vít hãm để cố định, rồi đọc kết quả.
- Nới vít, đưa thước ra khỏi vật và đưa mỏ động về vị trí 0.
Đo kích thước trong
Đo lỗ, rãnh thì dùng mỏ trên, đặt đúng vị trí đường kính lỗ rồi đo theo hai phương. Chú ý một điều: nhiều thước đã quy đổi sẵn bề dày hai mỏ vào thang chia, đọc thẳng được; một số loại thì phải cộng thêm bề dày hai mỏ (thường khắc trên mỏ, ví dụ 10 mm). Xem ghi chú trên thước hoặc kiểm tra bằng một vòng chuẩn trước khi đo thật.
Cách đọc số trên thước cặp 1/50
- Phần nguyên: xem vạch 0 của du xích nằm ở đâu trên thước chính. Lấy vạch milimét ngay bên trái vạch 0 làm phần nguyên.
- Phần lẻ: tìm vạch trên du xích trùng thẳng nhất với một vạch của thước chính. Số thứ tự vạch đó nhân với độ chính xác của thước cho phần lẻ.
Công thức: L = m + k × (độ chính xác), trong đó m là số milimét nguyên trên thước chính, k là số thứ tự vạch du xích trùng. Với thước 1/50, độ chính xác là 0,02 mm.
Ví dụ 1: vạch 0 của du xích nằm giữa vạch 37 và 38 mm; vạch số 23 trên du xích trùng với một vạch của thước chính. Kết quả: 37 + 23 × 0,02 = 37,46 mm.
Ví dụ 2: vạch 0 của du xích đã vượt vạch 8 mm; vạch số 4 trên du xích trùng. Kết quả: 8 + 4 × 0,02 = 8,08 mm.
Nhìn bằng kính lúp nếu vạch nhỏ quá khó phân biệt, và nhìn thẳng góc để tránh sai số do nhìn chếch.
Thước cặp điện tử
Cấu tạo và cách dùng gần giống thước cơ, nhưng có thêm màn hình LCD hiển thị trực tiếp nên đọc nhanh, ít nhầm. Chiều dài đo thông dụng là 150, 200 và 300 mm. Độ phân giải thường 0,01 mm, một số loại mịn hơn. Nhiều thước còn có nút về 0 tại bất kỳ vị trí nào và đổi đơn vị mm sang inch. Dùng thước điện tử cũng cần kiểm tra vị trí 0 trước khi đo và thay pin đúng lúc.
Bảo quản thước cặp
- Lau sạch dầu, phoi trước và sau khi dùng.
- Không dùng mỏ cặp để vạch dấu hoặc cậy chi tiết.
- Khi cất, để hai mỏ hở một chút, không siết vít hãm.
- Tránh va đập, tránh để cạnh nam châm mạnh hoặc nơi ẩm.
Rèn kỹ năng đo kiểm cùng CVTECH
Người đứng máy CNC phải tự đo được chi tiết mình làm ra. CVTECH dạy theo phương pháp Hybrid: học viên thực hành trực tiếp tại xưởng ở Lai Xá, Hà Nội, đo chi tiết ngay trên máy CNC thật, còn bản vẽ, dung sai và kiến thức nền học trên hệ thống online độc quyền của CVTECH (app và website). Hai hình thức bổ trợ nhau nên học nhanh, nhớ lâu hơn. Ngoài ra, học viên được học miễn phí khóa Tiếng Trung kỹ thuật online, gồm từ vựng và giao tiếp cơ bản dùng trong xưởng cơ khí CNC, tự động hóa, để làm việc cùng chuyên gia Trung Quốc ở doanh nghiệp.
Khóa online miễn phí Dung sai và đo lường và Vẽ kỹ thuật là nền tảng tốt trước khi vào xưởng. Học trực tiếp thì xem khóa vận hành máy phay CNC.
Câu hỏi thường gặp
Thước cặp 1/50 đo chính xác tới bao nhiêu?
Tới 0,02 mm. Mỗi vạch trên du xích ứng với 0,02 mm của thước chính.
Thước cặp khác panme chỗ nào?
Thước cặp đo được nhiều kiểu (ngoài, trong, sâu) trong dải rộng nhưng độ chính xác thấp hơn. Panme chỉ đo một kiểu cho mỗi loại nhưng chính xác hơn, thường tới 0,01 mm.
Vì sao phải đo ở nhiều vị trí?
Vì chi tiết có thể côn, ô van hoặc không đều. Một lần đo chỉ cho biết kích thước tại chỗ đó.
