Kiểm tra nhám ở xưởng
- So nhám bằng bộ mẫu đúng cách
- Đặt chiều dài chuẩn và đo đúng hướng bằng máy đo nhám cầm tay
- Kết luận đạt hay không đạt từ kết quả đo
Thước cặp và panme không đo được nhám. Ở xưởng có hai cách kiểm: so với mẫu, nhanh và đủ dùng cho bề mặt từ Ra 1,6 trở lên; và đo bằng máy đo nhám khi yêu cầu chặt hơn hoặc khách hàng cần số liệu.
Bộ mẫu so nhám
- Bộ mẫu gồm các ô kim loại gia công sẵn theo từng mức Ra, chia theo phương pháp: tiện, phay, mài…
- Chọn đúng dãy mẫu cùng phương pháp gia công với bề mặt cần kiểm: vết tiện so với mẫu tiện, vết phay so với mẫu phay.
- Lau sạch dầu. So bằng mắt dưới ánh sáng chiếu xiên và cào móng tay ngang vết dao, lần lượt trên mẫu và trên chi tiết.
- Bề mặt đạt khi không nhám hơn ô mẫu có trị số bằng yêu cầu.
Máy đo nhám cầm tay
Một kim dò đầu kim cương tì nhẹ lên bề mặt và được kéo đi một đoạn ngắn. Máy ghi lại nhấp nhô rồi tính ra Ra, Rz.
- Lau sạch bề mặt; đặt chi tiết và máy đo thật vững, không đo trên bàn máy đang rung.
- Kiểm máy bằng mẫu chuẩn đi kèm.
- Đặt chiều dài chuẩn (cut-off) theo nhám dự kiến, xem bảng dưới.
- Đặt kim dò vuông góc với vết gia công; thân đầu dò song song với bề mặt.
- Đo ở hai, ba vị trí rồi ghi kết quả.
| Ra dự kiến (µm) | Cut-off (mm) | Đánh giá (mm) |
|---|---|---|
| Trên 0,02 đến 0,1 | 0,25 | 1,25 |
| Trên 0,1 đến 2 | 0,8 | 4 |
| Trên 2 đến 10 | 2,5 | 12,5 |
| Trên 10 đến 80 | 8 | 40 |
Bảng 3.6 là cách chọn thông dụng ở xưởng. Với bề mặt có vết dao đều như bề mặt tiện, ISO 4288 còn cho chọn theo bước vết dao (gần bằng lượng chạy dao f). Bản vẽ hoặc khách hàng quy định cut-off thì theo quy định đó, và luôn ghi cut-off đã dùng vào phiếu đo.
Đọc kết quả
- Ra dự kiến nằm trong khoảng trên 0,1 đến 2: đặt chiều dài chuẩn 0,8 mm, chiều dài đánh giá 4 mm.
- Vết tiện chạy vòng quanh trục nên kéo kim dò dọc theo đường sinh của trục.
- Đo ba vị trí được 1,42; 1,55; 1,38 µm: không số nào vượt 1,6. Bề mặt đạt.
Cùng trục đó, chi tiết thứ 1 đo được Ra 1,1; chi tiết thứ 30 được 1,5; chi tiết thứ 40 được 1,9. Chế độ cắt không đổi mà nhám tăng dần: mũi dao đã mòn. Chi tiết thứ 40 không đạt; xoay cạnh hoặc thay mảnh dao, cắt thử lại rồi mới chạy tiếp.