Mối ghép then, then hoa, chốt
- Phân biệt then bằng, then bán nguyệt, then vát và đọc được ký hiệu b×h×l.
- Vẽ được mối ghép then bằng trên hình cắt dọc và mặt cắt ngang.
- Nhận biết cách vẽ quy ước then hoa, chốt trụ, chốt côn.
Then dùng để làm gì
Then là chi tiết nằm trong rãnh của trục và rãnh của lỗ moay ơ (bánh răng, puli, khớp nối…), nhờ đó trục và chi tiết lắp trên trục quay cùng nhau và truyền được mômen xoắn. Mối ghép then là mối ghép tháo được.
- Then bằng: hình hộp chữ nhật, hai đầu tròn hoặc vuông. Dùng nhiều nhất. Làm việc bằng hai mặt bên.
- Then bán nguyệt: hình bán nguyệt, tự lựa theo rãnh, dùng cho trục nhỏ hoặc đầu trục côn.
- Then vát: mặt trên có độ dốc 1:100, khi lắp được đóng chặt vào rãnh, làm việc bằng mặt trên và mặt dưới.
Kích thước và ký hiệu then bằng
Kích thước mặt cắt b × h của then không tính mà chọn theo đường kính trục d trong tiêu chuẩn. Chiều dài l chọn theo chiều dài moay ơ (ngắn hơn moay ơ một chút) trong dãy tiêu chuẩn: … 16, 18, 20, 22, 25, 28, 32, 36, 40, 45, 50… Ký hiệu: Then bằng 8×7×25 (TCVN 2261-77) nghĩa là b = 8, h = 7, l = 25 mm.
| Đường kính trục d | b × h | Sâu rãnh trục t1 | Sâu rãnh lỗ t2 |
|---|---|---|---|
| trên 12 đến 17 | 5 × 5 | 3 | 2,3 |
| trên 17 đến 22 | 6 × 6 | 3,5 | 2,8 |
| trên 22 đến 30 | 8 × 7 | 4 | 3,3 |
| trên 30 đến 38 | 10 × 8 | 5 | 3,3 |
| trên 38 đến 44 | 12 × 8 | 5 | 3,3 |
| trên 44 đến 50 | 14 × 9 | 5,5 | 3,8 |
Vẽ mối ghép then bằng
- Trên hình cắt dọc: trục và then là chi tiết đặc bị cắt dọc nên không gạch. Để thấy then và rãnh, dùng một hình cắt riêng phần trên trục, giới hạn bằng nét lượn sóng.
- Trên mặt cắt ngang A – A: trục, then và moay ơ đều bị cắt ngang nên đều gạch, mỗi chi tiết một kiểu gạch khác nhau.
- Hai mặt bên của then tiếp xúc với rãnh nên chỉ vẽ một nét. Mặt trên của then và đáy rãnh moay ơ có khe hở nên phải vẽ hai nét.
- Trục d = 25 nằm trong khoảng trên 22 đến 30, tra bảng 7.3 được b × h = 8 × 7, t1 = 4, t2 = 3,3.
- Moay ơ dài 30, chọn chiều dài then tiêu chuẩn ngắn hơn một chút: l = 25.
- Ký hiệu: Then bằng 8×7×25.
- Kiểm tra khe hở: then nhô khỏi mặt trục h − t1 = 7 − 4 = 3 mm, rãnh moay ơ sâu 3,3 mm, vậy khe hở phía trên là 0,3 mm. Trên hình vẽ cho phép vẽ khe hở lớn hơn thật để thấy rõ hai nét.
Then hoa
Khi cần truyền mômen lớn hoặc cho chi tiết trượt dọc trục, người ta làm nhiều then liền với trục, gọi là then hoa. Then hoa cũng được vẽ quy ước, không vẽ từng răng.
- Trục then hoa: đường đỉnh răng (đường kính ngoài D) vẽ nét liền đậm, đường đáy răng (đường kính trong d) vẽ nét liền mảnh; trên hình chiếu theo phương trục, vòng đáy vẽ kín cả vòng bằng nét liền mảnh.
- Lỗ then hoa trên hình cắt dọc: đường đỉnh và đường đáy răng đều vẽ nét liền đậm, phần răng không gạch.
- Ký hiệu then hoa răng chữ nhật ghi z × d × D, ví dụ 8×36×40: 8 răng, đường kính trong 36, đường kính ngoài 40.
Chốt
Chốt dùng để định vị hai chi tiết với nhau hoặc để ghép chi tiết chịu lực nhỏ. Chốt trụ ký hiệu d × l, ví dụ Chốt trụ 8×40. Chốt côn có độ côn 1:50, đường kính danh nghĩa d là đường kính đầu nhỏ, ví dụ Chốt côn 6×40. Chốt là chi tiết đặc, bị cắt dọc thì không gạch mặt cắt.