Ren và cách vẽ quy ước ren

Ren hình thành như thế nào

Cho một hình phẳng (tam giác, hình thang, hình vuông…) chuyển động theo đường xoắn ốc trên mặt trụ hoặc mặt côn, sao cho mặt phẳng chứa hình phẳng luôn đi qua trục. Vết của hình phẳng đó tạo thành ren. Ren hình thành trên mặt ngoài của trục gọi là ren ngoài, trong lỗ gọi là ren trong. Ren dùng để kẹp chặt (bu lông, vít, đai ốc) hoặc để truyền chuyển động (vít me của máy tiện, kích vít).

Vẽ đúng hình chiếu của đường xoắn ốc rất mất công và không cần thiết. Vì vậy tiêu chuẩn quy định cách vẽ quy ước: ren nào cũng vẽ bằng vài nét thẳng và cung tròn, còn loại ren và kích thước ren thì đọc ở ký hiệu.

Các yếu tố của ren

• Prôfin ren: hình dạng mặt cắt của ren khi cắt bằng mặt phẳng chứa trục: tam giác, hình thang, hình vuông, cung tròn…
• Đường kính ngoài d: đường kính lớn nhất của ren, đi qua đỉnh ren ngoài (hoặc đáy ren trong). Đây là đường kính danh nghĩa, ghi trong ký hiệu ren.
• Đường kính trong d₁: đường kính nhỏ nhất của ren, đi qua đáy ren ngoài (hoặc đỉnh ren trong).
• Bước ren P: khoảng cách theo chiều trục giữa hai đỉnh ren kề nhau.
• Số đầu mối n: số đường xoắn ốc tạo thành ren. Bước xoắn P_h = n·P là quãng đường chi tiết ren tiến được khi quay một vòng.
• Hướng xoắn: ren phải (vặn theo chiều kim đồng hồ thì tiến vào) và ren trái (ký hiệu LH).

Vẽ quy ước ren ngoài

• Đường đỉnh ren (đường kính d): nét liền đậm.
• Đường đáy ren (đường kính d₁): nét liền mảnh, kéo vào tới hết mép vát. Khi vẽ lấy d₁ ≈ 0,85d.
• Đường giới hạn ren (chỗ hết phần ren đầy): nét liền đậm, vẽ hết đường kính ngoài.
• Trên hình chiếu vuông góc với trục: vòng đỉnh ren là đường tròn nét liền đậm, vòng đáy ren vẽ khoảng 3/4 đường tròn bằng nét liền mảnh, phần hở thường ở góc trên bên phải; không vẽ đường tròn mép vát.

Vẽ quy ước ren trong

Ren trong thường vẽ trên hình cắt. Lúc này vai trò hai đường đổi chỗ cho nhau: đỉnh ren nằm ở đường kính nhỏ d₁ và vẽ nét liền đậm, đáy ren nằm ở đường kính lớn d và vẽ nét liền mảnh. Đường gạch mặt cắt phải kéo tới đường đỉnh ren (nét liền đậm), tức là gạch qua cả đường đáy ren.

Lỗ ren không suốt được gia công bằng cách khoan trước rồi tarô ren. Lỗ khoan sâu hơn phần ren, đáy lỗ có phần côn do đầu mũi khoan để lại, vẽ quy ước với góc 120° và không cần ghi kích thước góc này. Nếu ren bị che khuất thì cả đường đỉnh và đường đáy ren đều vẽ bằng nét đứt.

Mối ghép ren

Khi trục ren đã vặn vào lỗ ren, trên hình cắt dọc trục ưu tiên vẽ ren ngoài: ở đoạn ăn khớp chỉ vẽ ren của trục, coi như ren ngoài che ren trong; phần lỗ ren chưa bị trục chiếm chỗ vẫn vẽ như ren trong. Trục ren là chi tiết đặc nên không gạch mặt cắt. Đường gạch mặt cắt của chi tiết có lỗ kẻ tới nét liền đậm: ở đoạn ăn khớp là đường đỉnh ren của trục, ở đoạn còn lại là đường đỉnh ren của lỗ.