Hình chiếu trục đo của đường tròn
- Nêu được kích thước và hướng của elip là hình chiếu trục đo vuông góc đều của đường tròn.
- Vẽ được ô van bốn tâm thay cho elip bằng thước và compa.
- Vẽ được khối trụ, lỗ trụ và góc lượn trên hình chiếu trục đo.
1. Đường tròn thành elip
Trong hình chiếu trục đo vuông góc đều, đường tròn nằm trong mặt phẳng song song với các mặt phẳng toạ độ có hình chiếu là elip. Hình vuông ngoại tiếp đường tròn, có cạnh song song với hai trục toạ độ, thành hình thoi cạnh d; elip nội tiếp hình thoi và tiếp xúc tại trung điểm bốn cạnh (Hình 4.11).
2. Hướng của elip
Elip trên ba mặt của vật thể có kích thước như nhau nhưng quay theo ba hướng khác nhau. Quy tắc: trục lớn của elip vuông góc với trục đo không nằm trong mặt phẳng chứa đường tròn (Hình 4.12).
| Đường tròn nằm trên | Song song mặt phẳng | Trục lớn vuông góc với |
|---|---|---|
| mặt trên, mặt đáy | xOy | trục z′ (trục lớn nằm ngang) |
| mặt trước, mặt sau | xOz | trục y′ |
| mặt bên trái, bên phải | yOz | trục x′ |
3. Vẽ ô van thay cho elip
Elip không vẽ được bằng compa. Khi vẽ tay, cho phép thay elip bằng ô van – đường cong khép kín ghép từ bốn cung tròn, vẽ trong chính hình thoi ngoại tiếp (Hình 4.13).
- Xác định tâm, vẽ hình thoi cạnh d có các cạnh song song với hai trục đo của mặt phẳng chứa đường tròn. Đánh dấu trung điểm 1, 2, 3, 4 của bốn cạnh.
- Hai đỉnh góc tù của hình thoi là hai tâm O1, O2. Nối mỗi đỉnh này với trung điểm hai cạnh đối diện.
- Các đường nối cắt đường chéo dài tại hai tâm O3, O4.
- Lấy O1, O2 làm tâm, vẽ hai cung lớn bán kính R = O13 (nối 4 với 3 và 1 với 2). Lấy O3, O4 làm tâm, vẽ hai cung nhỏ bán kính r = O31 khép kín ô van.
4. Vẽ khối trụ, lỗ trụ và góc lượn
Khối trụ (Hình 4.14): vẽ trục, xác định tâm hai đáy cách nhau một đoạn bằng chiều cao; vẽ hai hình thoi rồi hai elip; kẻ hai đường thẳng tiếp xúc với cả hai elip, song song với trục; tô đậm phần thấy. Nửa sau của elip đáy dưới bị khuất nên không vẽ.
Lỗ trụ trên một tấm dày t (Hình 4.15a): vẽ elip miệng lỗ ở mặt trên; dời tâm xuống một đoạn t theo trục của lỗ và vẽ elip thứ hai. Chỉ tô đậm phần elip thứ hai nhìn thấy qua miệng lỗ; nếu tấm dày hơn trục nhỏ của elip thì không thấy miệng dưới.
Góc lượn bán kính R (Hình 4.15b) là một phần tư đường tròn, thành một phần tư elip. Từ đỉnh góc đo R theo hai cạnh để có hai tiếp điểm. Qua hai tiếp điểm dựng hai đường vuông góc với hai cạnh; giao điểm của chúng là tâm cung tròn thay thế. Dời tâm theo chiều dày để vẽ cung ở mặt dưới, rồi kẻ đường tiếp tuyến chung nếu góc lượn nằm ở đường bao.
Một lỗ Ø40 nằm trên mặt trên của chi tiết, vẽ hình chiếu trục đo vuông góc đều tỉ lệ 1:1.
- Hình thoi ngoại tiếp có cạnh 40 mm, hai cạnh song song với x′ và y′.
- Trục lớn của elip: 1,22 × 40 = 48,8 mm, nằm ngang (vuông góc với z′).
- Trục nhỏ của elip: 0,71 × 40 = 28,4 mm, thẳng đứng.