Cách dựng hình chiếu trục đo của vật thể
- Dựng được hình chiếu trục đo của một điểm theo toạ độ.
- Dựng được hình chiếu trục đo của vật thể bằng phương pháp hình hộp bao.
- Vẽ đúng cạnh nghiêng và mặt nghiêng bằng cách xác định các đầu mút.
Dựng hình chiếu trục đo của vật thể là dựng hình chiếu trục đo của các đỉnh rồi nối chúng lại. Mọi cách dựng đều dựa trên cách dựng một điểm theo toạ độ.
1. Dựng một điểm theo toạ độ
Cho điểm A có toạ độ (x, y, z) đo trên các hình chiếu vuông góc. Từ gốc O′ đặt x dọc theo trục x′; từ điểm vừa có kẻ song song với y′ và đặt y; từ đó kẻ song song với z′ và đặt z. Điểm cuối là A′ (Hình 4.6). Với vuông góc đều, cả ba đoạn đặt đúng kích thước thật.
2. Gắn hệ trục toạ độ vào vật thể
Chọn ba trục theo ba chiều dài, rộng, cao của vật thể. Gốc O nên đặt tại một đỉnh của hình hộp bao quanh vật thể, hoặc trên trục đối xứng nếu vật thể đối xứng. Ghi các trục lên hình chiếu vuông góc để biết mỗi kích thước đo theo trục nào (Hình 4.7).
3. Phương pháp hình hộp bao
Phần lớn chi tiết có thể coi là một hình hộp chữ nhật bị cắt bớt. Ta vẽ hình hộp bao trước rồi cắt dần (Hình 4.8).
- Vẽ ba trục đo. Dựng hình hộp bao 60 × 40 × 30 bằng nét liền mảnh: đặt 60 theo x′, 40 theo y′, 30 theo z′ rồi kẻ các đường song song với trục.
- Đo kích thước phần khuyết trên các cạnh của hình hộp, tính từ đỉnh trên – phải – trước: 30 theo chiều dài, 20 theo chiều rộng, 20 theo chiều cao.
- Qua các điểm vừa đo kẻ các đường song song với trục đo; chúng cắt nhau tại các đỉnh của phần khuyết.
- Xoá các nét thừa, tô đậm các cạnh thấy. Hình chiếu trục đo thường không vẽ cạnh khuất.
4. Vật thể có mặt nghiêng
Cạnh nghiêng không song song với trục đo nào nên không đặt độ dài của nó lên hình được. Ta xác định hai đầu mút của cạnh bằng các kích thước song song với trục, rồi nối chúng. Các cạnh song song với cạnh vừa vẽ thì kẻ song song.
- Dựng hình hộp bao 60 × 40 × 40. Trên cạnh trên phía trước, đo 20 mm từ đầu trái được A. Trên cạnh đứng bên phải phía trước, đo 10 mm từ dưới lên được B.
- Nối AB. Qua A và B kẻ hai đường song song với y′ tới mặt sau của hình hộp, rồi nối hai điểm cuối: đó là cạnh sau của mặt nghiêng, song song với AB.
- Tô đậm các cạnh thấy. Trên hình, AB không dài 50 mm như trên hình chiếu đứng, và góc nghiêng cũng khác.
5. Trình tự chung
- Đọc các hình chiếu, hình dung vật thể; chọn loại hình chiếu trục đo.
- Gắn hệ trục toạ độ vào vật thể, vẽ các trục đo.
- Dựng hình hộp bao (hoặc mặt đặc trưng nhất của vật thể) bằng nét mảnh.
- Cắt bớt, thêm từng phần theo kích thước đo dọc các trục; xác định đầu mút của các cạnh nghiêng.
- Xoá nét dựng, tô đậm các đường bao thấy.