Kết luận, xử lý và bù dao
Học xong bài này, bạn
- Phân biệt chi tiết đạt, không đạt còn sửa được và phế phẩm không sửa được
- Tính được lượng bù dao từ số đo, nhắm vào giữa miền dung sai
- Nêu được các nguồn sai số do người đo, cách giảm, và cách ghi chép để truy vết
Số đo chỉ có giá trị khi dẫn tới một quyết định: giao hàng, sửa, loại bỏ, hay chỉnh máy. Quyết định sai ở bước này thì đo cẩn thận mấy cũng bằng thừa.
Đạt, sửa được, không sửa được
Chi tiết đạt khi kích thước thực nằm giữa hai kích thước giới hạn. Khi không đạt, câu hỏi tiếp theo là: còn kim loại để cắt hay không?
| Loại kích thước | Lớn quá | Nhỏ quá |
|---|---|---|
| Kích thước ngoài: đường kính trục, dài, rộng, dày | Còn dư kim loại: sửa được | Thiếu kim loại: không sửa được |
| Kích thước trong: đường kính lỗ, bề rộng rãnh, hốc | Đã cắt quá: không sửa được | Còn dư kim loại: sửa được |
| Chiều sâu hốc, rãnh, lỗ | Sâu quá: không sửa được | Còn nông: sửa được |
Bảng 5.2. Không đạt nhưng còn sửa được hay đã thành phế phẩm (lớn quá: lớn hơn giới hạn trên; nhỏ quá: nhỏ hơn giới hạn dưới)
Khi soát phiếu, xem các kích thước không sửa được trước. Đã có một cái như vậy thì chi tiết là phế phẩm, không cần tốn công sửa những kích thước khác.
Từ số đo tới lượng bù dao
Lượng bù = kích thước đích − kích thước đo được
Kích thước đích nên lấy ở giữa miền dung sai, không lấy danh nghĩa. Dấu của lượng bù còn tuỳ loại kích thước, xem bảng dưới.
| Tình huống | Nhập ở đâu (Fanuc) | Lượng bù |
|---|---|---|
| Tiện: đường kính ngoài lớn hơn đích 0,04 | WEAR cột X của dao đó (tính theo đường kính) | −0,04 |
| Tiện: đường kính lỗ nhỏ hơn đích 0,03 | WEAR cột X của dao tiện lỗ | +0,03 |
| Phay: hốc, bậc nông hơn đích 0,05 | WEAR chiều dài dao (H) | −0,05 |
| Phay bao có bù bán kính: vấu rộng hơn đích 0,06 | WEAR bán kính dao (D) | −0,03 |
| Phay bao có bù bán kính: hốc hẹp hơn đích 0,06 | WEAR bán kính dao (D) | −0,03 |
Bảng 5.3. Chuyển độ lệch thành lượng bù mòn dao. Bù bán kính chỉ nhập một nửa độ lệch vì dao cắt cả hai bên
- Giới hạn 29,96 đến 30,00; giữa miền dung sai là 29,98.
- Sau lát tinh đo được 30,03.
- Lượng bù = 29,98 − 30,03 = −0,05: vào trang
OFFSET, bảngWEAR, dòng của dao tiện tinh, gõ −0.05 rồi bấm+INPUTđể cộng dồn vào giá trị đang có. - Chạy lại lát tinh, đo lại.
- Chiều sâu: đích 10,05; đo được 9,98; còn nông 0,07. Bù chiều dài dao −0,07 để dao xuống sâu thêm.
- Bề rộng: đích 40,05; đo được 39,97; còn hẹp 0,08. Dao cắt cả hai vách nên bù bán kính −0,04.
- Chạy lại lát tinh thành và đáy, đo lại.
Ghi nhớĐừng chờ tới lát cuối mới đo. Chạy bán tinh để lại lượng dư, đo, bù rồi mới chạy tinh: lát tinh khi đó có đủ chiều dày để dao cắt ổn định. Một lát sửa chỉ vài phần trăm milimét dễ làm dao trượt, kích thước không về đúng như tính.
Lỗi thường gặpTrước khi bấm chạy lại, đọc lại số vừa nhập: nhầm dấu hoặc lệch dấu phẩy (−0,5 thay cho −0,05) là hỏng chi tiết. Một số máy phay cài bù D theo đường kính: khi đó nhập cả độ lệch chứ không chia đôi. Tuỳ máy, xem sổ tay máy.
Sai số do người đo
- Lực đo không đều: panme luôn vặn bằng núm cóc; thước cặp đẩy vừa chạm.
- Đặt dụng cụ lệch: kẹp nghiêng, không qua tâm. Lắc nhẹ để tìm số lớn nhất hoặc nhỏ nhất đúng theo loại kích thước.
- Đọc nhầm, ghi nhầm: sót vạch 0,5 của panme, nhìn xiên, chép sai. Đọc hai lần, ghi ngay.
- Bỏ qua bước chuẩn bị: còn ba via, chi tiết còn nóng, chưa kiểm điểm 0.
Đo lại ba lần cùng một chỗ mà các số lệch nhau quá một đến hai vạch chia thì phép đo chưa ổn: tìm nguyên nhân, đừng lấy trung bình cho xong. Kích thước quan trọng nên có người thứ hai đo lại độc lập.
Ghi chép và truy vết
- Chi tiết đầu loạt đo toàn bộ kích thước; trong loạt đo định kỳ các kích thước quan trọng.
- Mỗi lần bù dao ghi vào sổ máy: dao nào, bù bao nhiêu, vì số đo nào.
- Chi tiết không đạt gắn thẻ và để riêng ngay, không để lẫn với hàng đạt.
- Phiếu đo lưu theo số bản vẽ, lô và ngày, có số hiệu dụng cụ đo.
Ghi nhớTóm tắt: kích thước ngoài lớn quá và kích thước trong nhỏ quá thì còn sửa được, ngược lại là phế phẩm; lượng bù = đích ở giữa miền dung sai − số đo; bù bán kính dao chỉ bằng nửa độ lệch; đo bán tinh rồi mới chạy tinh; mọi số đo và mọi lần bù đều phải ghi lại.