Trình tự đọc bản vẽ lắp và vẽ tách chi tiết
- Đọc được một bản vẽ lắp đơn giản theo đúng trình tự bốn bước.
- Nêu được nguyên lý làm việc và trình tự tháo lắp của cụm.
- Vẽ tách được một chi tiết từ bản vẽ lắp.
Đọc bản vẽ lắp là làm những gì
Đọc bản vẽ lắp là qua bản vẽ mà hiểu được: sản phẩm tên gì, dùng làm gì; gồm những chi tiết nào; mỗi chi tiết có hình dạng ra sao, lắp với chi tiết nào; sản phẩm làm việc và tháo lắp thế nào. Nên đọc theo một trình tự cố định gồm bốn bước:
- Tìm hiểu chung: đọc khung tên, bảng kê, yêu cầu kỹ thuật để biết tên gọi, tỉ lệ, số lượng và vật liệu các chi tiết.
- Phân tích hình biểu diễn: có những hình chiếu, hình cắt nào; mặt phẳng cắt ở đâu; các hình liên hệ với nhau thế nào.
- Phân tích từng chi tiết: lần lượt theo số vị trí, dựa vào đường gạch mặt cắt và sự dóng giữa các hình để tách hình dạng từng chi tiết; xác định mối ghép và kiểu lắp giữa chúng qua các kích thước.
- Tổng hợp: nêu nguyên lý làm việc, trình tự tháo và lắp, những điểm cần chú ý khi sử dụng.
Ví dụ trọn vẹn: bộ con lăn dẫn hướng
Khung tên: sản phẩm là Bộ con lăn, ký hiệu CL.01.00, tỉ lệ 1:1. Bảng kê có 6 dòng, mỗi dòng số lượng 1: giá đỡ (gang xám GX15-32), trục (thép C45), con lăn (thép C35), bạc lót (đồng thanh), vòng đệm 12 và đai ốc M12 (thép CT38, chi tiết tiêu chuẩn). Yêu cầu kỹ thuật cho biết con lăn phải quay nhẹ và bạc lót cần bôi mỡ: đây là cụm đỡ một con lăn quay tự do để dẫn hướng dây, băng hoặc thanh trượt.
Bản vẽ có hai hình. Hình bên trái là hình cắt đứng: mặt phẳng cắt trùng với mặt phẳng đối xứng, đi dọc trục con lăn, nên không cần ghi ký hiệu vết cắt. Hình bên phải là hình chiếu cạnh, cho thấy má giá đỡ có đầu tròn R22, đế rộng 60 có 4 lỗ Ø9 (hai lỗ thấy được bằng nét đứt) và con lăn Ø56 nhô ra ngoài má.
- Giá đỡ 1: gạch nghiêng phải, liền một khối chữ U gồm đế và hai má; mỗi má có một lỗ Ø16 để luồn trục.
- Trục 2: không gạch vì là chi tiết đặc bị cắt dọc. Trục có mũ Ø24 ở bên trái, thân Ø16, đầu phải có ren M12 (thấy hai nét liền mảnh của đáy ren).
- Con lăn 3: gạch nghiêng trái, khác hướng với giá đỡ; có hai gờ Ø56, bề rộng làm việc 30.
- Bạc lót 4: vành mỏng giữa trục và con lăn, gạch mau hơn. Kích thước Ø22H7/r6 cho biết bạc được ép chặt vào con lăn; Ø16H7/f7 cho biết bạc lắp lỏng với trục, quay trơn trên trục.
- Vòng đệm 5, đai ốc 6: chi tiết tiêu chuẩn, không gạch. Đai ốc vặn vào ren M12 của trục, ép vòng đệm vào má phải, giữ trục cố định trên giá: đây là mối ghép ren.
Nguyên lý làm việc: giá đỡ 1 bắt xuống nền bằng bốn bu lông qua các lỗ Ø9. Trục 2 đứng yên, bị kẹp trên hai má nhờ mũ trục và đai ốc 6. Con lăn 3 cùng bạc lót 4 quay trên trục; hai bên con lăn có khe hở với má giá đỡ nên không bị cọ.
Trình tự tháo: tháo đai ốc 6 và vòng đệm 5; rút trục 2 sang trái; nhấc con lăn 3 cùng bạc 4 ra khỏi giá; nếu cần thay bạc thì ép bạc 4 ra khỏi con lăn. Trình tự lắp làm ngược lại: ép bạc vào con lăn, đặt con lăn vào giữa hai má, luồn trục, lắp vòng đệm và xiết đai ốc.
Vẽ tách chi tiết
Vẽ tách chi tiết là từ bản vẽ lắp lập ra bản vẽ chi tiết của từng chi tiết không tiêu chuẩn. Đây là bước kiểm tra tốt nhất xem đã đọc hiểu bản vẽ lắp hay chưa.
- Hình dung chi tiết: tách riêng hình dạng chi tiết trên tất cả các hình biểu diễn; bổ sung những phần bị chi tiết khác che.
- Chọn lại hình biểu diễn cho phù hợp với chi tiết, không nhất thiết sao chép từ bản vẽ lắp. Chi tiết dạng trục, bạc đặt trục nằm ngang theo vị trí gia công; chi tiết dạng thân, giá đặt theo vị trí làm việc.
- Vẽ đủ kết cấu đã bị lược bỏ trên bản vẽ lắp: mép vát, góc lượn, rãnh thoát dao.
- Ghi kích thước: kích thước đã ghi trên bản vẽ lắp phải giữ đúng; kích thước lắp ráp tách thành dung sai của từng chi tiết (Ø16H7/f7 thành Ø16f7 trên trục, Ø16H7 trên bạc); kích thước còn lại đo trên bản vẽ lắp rồi quy đổi theo tỉ lệ; kết cấu tiêu chuẩn (ren, rãnh then) tra theo tiêu chuẩn.
- Ghi độ nhám, yêu cầu kỹ thuật, vật liệu (lấy từ bảng kê). Không vẽ tách các chi tiết tiêu chuẩn như bu lông, đai ốc, vòng đệm.
- Trên hình cắt đứng, trục là vùng không gạch chạy suốt từ trái sang phải: mũ Ø24 dày 6, thân Ø16, đầu ren M12.
- Trục là chi tiết tròn xoay, chỉ cần một hình chiếu đặt nằm ngang cùng các kích thước đường kính.
- Kích thước: thân Ø16 lấy dung sai f7 từ mối lắp Ø16H7/f7. Chiều dài thân 65 và đoạn ren 16 đo trên bản vẽ lắp tỉ lệ 1:1; chiều dài toàn bộ 6 + 65 + 16 = 87.
- Bổ sung mép vát 1×45° ở đầu ren, độ nhám Ra 1,6 cho mặt trụ Ø16 lắp với bạc, các mặt còn lại Ra 6,3. Vật liệu thép C45 lấy từ bảng kê.