0Lộ trình khóa học
Bài 3 đã giải giao với mặt phẳng chiếu – trường hợp "nhìn là thấy". Bài 5, Bài 6 cắt đa diện, mặt cong bằng mặt phẳng chiếu. Bài này đi vào trường hợp tổng quát: không mặt nào suy biến, phải dựng thêm mặt phụ trợ.
1Giao tuyến có ở khắp xưởng cơ khí
Hai ống hàn chữ T, ống khói xuyên mái tôn, lỗ khoan xiên qua trục: muốn cắt phôi, làm dưỡng hàn hay lập trình gia công đúng, người kỹ thuật phải vẽ được đường giao giữa hai mặt.
2Tư duy 4 bước cho mọi bài giao
Mọi bài mẫu dưới đây giải theo trình tự Phân tích → Dựng hình → Biện luận của sách Phạm Văn Nhuần.
3Mặt phẳng phụ trợ – "chứa, cắt, giao"
Bài toán gốc: tìm giao điểm K của đường thẳng d với mặt phẳng tam giác ABC, khi cả hai đều ở vị trí bất kỳ. Không có hình chiếu nào cho thấy K ngay. Mẹo: dựng một mặt phẳng Q chứa d.
4Xét thấy – khuất bằng điểm cạnh tranh
Trên hình chiếu bằng, ta nhìn từ trên xuống; trên hình chiếu đứng, ta nhìn từ trước vào. Hai điểm nằm trên cùng một tia chiếu sẽ có hình chiếu trùng nhau – đó là hai điểm cạnh tranh. Điểm nào gần người nhìn hơn thì thấy, điểm kia bị che.
5Chọn mặt phụ trợ thế nào cho gọn?
| Bài toán | Mặt phụ trợ nên chọn | Vì sao |
|---|---|---|
| Đường thẳng d ∩ mặt phẳng (ABC) | Mặt phẳng chiếu chứa d | Q1 ≡ d1, giao tuyến có sẵn một hình chiếu |
| Đường thẳng d ∩ mặt nón | Mặt phẳng qua đỉnh S chứa d | Cắt nón theo hai đường sinh (đường thẳng) |
| Đường thẳng d ∩ mặt trụ xiên | Mặt phẳng chứa d, song song đường sinh | Cắt trụ theo đường sinh |
| Đường bằng h ∩ mặt cầu, mặt tròn xoay trục đứng | Mặt phẳng bằng chứa h | Cắt mặt theo đường tròn, hình chiếu bằng là đường tròn thật |
| Mặt phẳng ∩ trụ chiếu bằng | Không cần – dùng đường bằng của mặt phẳng | Hình chiếu bằng của giao tuyến đã nằm trên đường tròn |
| Hai mặt có tiết diện tròn nằm ngang (nón, trụ, cầu trục đứng) | Họ mặt phẳng bằng | Mỗi mặt phẳng cắt mỗi mặt theo đường tròn hoặc đường sinh |
| Hai mặt tròn xoay có trục cắt nhau | Họ mặt cầu tâm là giao điểm hai trục | Cầu cắt mỗi mặt theo đường tròn vuông góc trục – hiện thành đoạn thẳng |
6Giao tuyến hai mặt cong – kéo mặt phẳng phụ trợ
Trụ chiếu đứng xuyên qua nón tròn xoay. Kéo thanh trượt để dịch mặt phẳng bằng Pk (độ cao k). Mỗi vị trí, Pk cắt nón theo một đường tròn và cắt trụ theo hai đường sinh: giao của chúng là các điểm của giao tuyến. Bấm "Ghi điểm" để lưu điểm lên hình chiếu bằng.
7Mặt cầu phụ trợ – khi hai trục cắt nhau
Mặt cầu có tâm nằm trên trục của một mặt tròn xoay sẽ cắt mặt đó theo những đường tròn vuông góc với trục. Nếu mặt phẳng chứa hai trục song song với Π1, các đường tròn ấy hiện trên hình chiếu đứng thành đoạn thẳng – vẽ bằng thước. Kéo bán kính ρ của mặt cầu tâm O (giao điểm hai trục):
8Bài giải mẫu – quy trình trước, giảng từng bước sau
Hình chiếu của đề vẽ nét mảnh khi chưa xét thấy – khuất; bước cuối mới tô lại nét thấy (liền) và nét khuất (đứt). Nét cam là nét vừa vẽ ở bước đang xem.
9Thí nghiệm ảo – hai tam giác xuyên nhau
Kéo tam giác DEF sang trái – phải, lên – xuống. Quan sát giao tuyến MN và phần bị che trên cả hai hình chiếu. Khi nào giao tuyến kiểu "xuyên", khi nào kiểu "móc xích", khi nào hai tam giác không cắt nhau?
10Những lỗi làm mất điểm
- Dựng mặt phẳng phụ trợ không chứa đường cần tìm giao. Q phải chứa d; nếu Q1 ≡ d1 thì giao tuyến g chỉ tìm trên hình chiếu bằng.
- Lấy nhầm giao điểm của hai hình chiếu không cùng tên. K2 là giao của g2 với d2, không phải g2 với d1. Mọi điểm tìm được phải dóng kiểm tra lên hình chiếu kia.
- Kết luận thấy – khuất theo cảm tính. Mỗi hình chiếu xét riêng bằng một cặp điểm cạnh tranh; hình chiếu đứng thấy không có nghĩa hình chiếu bằng cũng thấy.
- Bỏ sót điểm đặc biệt. Thiếu điểm trên đường bao thì không xác định được chỗ đổi thấy – khuất; thiếu điểm cao nhất, thấp nhất thì đường cong nối sai dáng.
- Nối các điểm sai thứ tự. Nối theo thứ tự các mặt phẳng phụ trợ (độ cao tăng dần), mỗi nhánh một phía; không nối tắt điểm trước với điểm sau.
- Vẽ cả phần của khối nằm trong khối kia. Hai khối xuyên nhau thì đường sinh của trụ nằm trong nón không còn – phải xóa đi.
11Trắc nghiệm nhanh
12Tự luyện – 5 dạng, mỗi dạng 3 bài
Bài vẽ: chạm lên hình để đặt điểm (hút vào lưới 2,5 mm, ô lưới 5 mm), bấm Kiểm tra. Có thể dùng bút chì nháp các đường dựng ra giấy trước, rồi đặt kết quả lên app.