0Lộ trình khóa học
Bài 5 bám theo Chương 5 "Đa diện" của sách Bài tập Hình học họa hình (Vũ Hoàng Thái). Bài giải mẫu theo trình tự Phân tích → Dựng hình → Biện luận của sách Phương pháp giải các bài toán Hình học họa hình (Phạm Văn Nhuần, các bài 45, 60, 71).
1Đa diện ở quanh ta
Đa diện là khối giới hạn bởi các đa giác phẳng gọi là mặt; giao của hai mặt kề nhau là cạnh, giao của các cạnh là đỉnh. Hai loại gặp nhiều nhất là hình chóp (các cạnh bên đồng quy tại đỉnh S) và lăng trụ (các cạnh bên song song).
2Tư duy 4 bước cho bài đa diện
Mọi bài đa diện quy về các bài toán đã biết ở Bài 2, 3: điểm thuộc đường thẳng, điểm thuộc mặt phẳng, giao điểm đường thẳng với mặt phẳng. Đa diện chỉ là "nhiều mặt phẳng ghép lại".
3Biểu diễn đa diện – từ khối đặc đến đồ thức
Chọn một khối, xoay bằng tay rồi bấm "Gập thành đồ thức". Khối mờ dần, chỉ còn hai hình chiếu trên Π1 và Π2 – đó chính là bản vẽ. Nét khuất được vẽ đứt ngay trên các mặt phẳng hình chiếu.
4Xét thấy – khuất bằng cặp điểm trùng
Nhìn hình chiếu đứng tức là đứng phía trước Π1 nhìn vào; nhìn hình chiếu bằng tức là đứng phía trên nhìn xuống. Hai cạnh chéo nhau có hình chiếu cắt nhau thì một cạnh che cạnh kia.
5Điểm trên mặt đa diện
Mặt bên là một mảnh mặt phẳng, nên lấy điểm trên mặt bên giống hệt lấy điểm trên mặt phẳng: cho điểm nằm trên một đường thẳng của mặt, rồi dùng tính liên thuộc. Với hình chóp, đường tiện nhất là đường đi qua đỉnh S; với lăng trụ, là đường song song cạnh bên.
6Thiết diện – mặt phẳng cắt đa diện
Giao của mặt phẳng với đa diện là một đa giác phẳng, đỉnh là giao điểm của các cạnh với mặt phẳng. Kéo thanh trượt để di chuyển mặt phẳng chiếu đứng α và xem thiết diện đổi từ tam giác sang tứ giác.
7Giao điểm của đường thẳng với đa diện
Đường thẳng xuyên qua khối lồi tại hai điểm: điểm vào I và điểm ra K. Cách tìm: dựng một mặt phẳng phụ trợ σ chứa đường thẳng d (thường chọn mặt phẳng chiếu để σ1 ≡ d1), tìm thiết diện của σ với khối, thiết diện cắt d ở đâu thì đó là I, K.
8Bài giải mẫu – quy trình trước, giảng từng bước sau
Năm dạng bài của Chương 5. Nét cam là nét vừa vẽ ở bước đó. Nét đứt là nét khuất. Số liệu đặt mới; mọi giao điểm đều được tính chính xác từ mô hình 3D.
9Thí nghiệm ảo – xưởng cắt đa diện
Chọn khối, chọn loại mặt phẳng cắt, kéo vị trí và độ nghiêng. Đồ thức bên dưới tự vẽ lại thiết diện và tự xét thấy khuất.
10Những lỗi làm mất điểm
- Xét thấy khuất một lần cho cả hai hình chiếu. Cạnh khuất trên hình chiếu đứng có thể thấy trên hình chiếu bằng. Phải xét riêng từng hình chiếu.
- So sai đại lượng khi dùng điểm trùng. Hình chiếu đứng so độ xa (nhìn xuống hình chiếu bằng), hình chiếu bằng so độ cao (nhìn lên hình chiếu đứng).
- Nối hai đỉnh thiết diện không cùng một mặt. Chỉ nối hai điểm cùng nằm trên một mặt bên hoặc mặt đáy; nối chéo qua lòng khối là sai.
- Vẽ cả đoạn IK nằm trong khối. Phần đường thẳng nằm trong đa diện không được vẽ.
- Quên xét thấy khuất của thiết diện và của đa diện sau khi cắt. Đề hỏi "tìm giao tuyến" luôn ngầm yêu cầu xét thấy khuất.
- Lấy điểm trên mặt bên bằng cách dóng thẳng như điểm trên cạnh. Điểm trong lòng mặt bên phải đi qua một đường thẳng phụ (qua S hoặc song song cạnh bên).
11Trắc nghiệm nhanh
12Tự luyện – 5 dạng, mỗi dạng 3 bài
Bài vẽ: chạm lên hình để đặt điểm theo thứ tự yêu cầu (hút vào lưới 2,5 mm, ô lưới 5 mm), rồi bấm Kiểm tra. Sai thì xem gợi ý, xóa và đặt lại.