0Lộ trình khóa học
Bài 2 dùng toàn bộ kiến thức đồ thức của điểm ở Bài 1: một đường thẳng chỉ là hai điểm của nó.
1Đường thẳng trên bản vẽ thật
Thanh giằng của khung máy, đường ống dẫn dầu, dây cáp, trục khoan nghiêng… đều là đoạn thẳng trong không gian. Trên bản vẽ ta chỉ thấy hình chiếu của chúng – thường ngắn hơn thật. Muốn cắt ống đúng chiều dài hay khoan đúng góc, người kỹ thuật phải tìm được độ dài thật và góc nghiêng thật từ hai hình chiếu.
2Tư duy cho bài toán đường thẳng
3Đồ thức của đường thẳng
Chiếu hai điểm A, B lên Π1, Π2 rồi nối lại. Kéo thanh trượt gập Π2 để thấy đoạn A2B2 quay theo mặt phẳng và rơi xuống dưới trục x.
4Bảy kiểu đường thẳng – bấm để xem
Đường thẳng có vị trí đặc biệt khi nó song song hoặc vuông góc với một mặt phẳng hình chiếu. Chọn từng loại để xem trong không gian và trên đồ thức.
| Đường | Song song / vuông góc | Dấu hiệu trên đồ thức | Hình chiếu "nói thật" |
|---|---|---|---|
| Đường bằng h | // Π2 | h1 // x | h2: độ dài thật, góc với x = góc β của h với Π1 |
| Đường mặt f | // Π1 | f2 // x | f1: độ dài thật, góc với x = góc α của f với Π2 |
| Đường cạnh p | // Π3 | p1, p2 cùng ⊥ x trên một đường dóng | p3: độ dài thật, góc với Oy, Oz |
| Đường chiếu đứng | ⊥ Π1 | hình chiếu đứng suy biến thành điểm; hình chiếu bằng ⊥ x | hình chiếu bằng |
| Đường chiếu bằng | ⊥ Π2 | hình chiếu bằng là điểm; hình chiếu đứng ⊥ x | hình chiếu đứng |
| Đường chiếu cạnh | ⊥ Π3 (// x) | cả hai hình chiếu // x | cả hai hình chiếu |
5Điểm thuộc đường thẳng
Phép chiếu bảo tồn tính liên thuộc và tỉ số đơn (Bài 1). Hai tính chất này cho ta hai cách nhận biết một điểm có nằm trên đường thẳng hay không.
6Độ dài thật – phương pháp tam giác vuông
Đây là công cụ quan trọng nhất của chương. Trong mặt phẳng đứng chứa AB, kẻ qua A đường song song Π2 cắt đường chiếu của B tại K. Tam giác AKB vuông tại K, có AK = A2B2 (hình chiếu bằng) và KB = Δz (hiệu độ cao hai đầu). Kéo thanh trượt độ cao của B và xem tam giác thay đổi.
7Vết của đường thẳng
Vết đứng M là giao điểm của đường thẳng với Π1 (độ xa bằng 0); vết bằng N là giao điểm với Π2 (độ cao bằng 0). Ở hai vết, đường thẳng "xuyên" qua mặt phẳng hình chiếu và đổi góc tư.
8Vị trí tương đối của hai đường thẳng
- Cắt nhau ⇔ a1 × b1 và a2 × b2 là hai điểm nằm trên cùng một đường dóng (đó là hai hình chiếu của giao điểm).
- Song song ⇔ a1 // b1 và a2 // b2.
- Chéo nhau ⇔ không thỏa hai điều trên. Điểm a1 × b1 lúc này là hình chiếu trùng của hai điểm khác nhau – dùng để xét thấy, khuất.
9Định lý hình chiếu góc vuông
Góc vuông chỉ giữ nguyên là góc vuông trên hình chiếu khi ít nhất một cạnh song song với mặt phẳng hình chiếu (cạnh kia không vuông góc với mặt phẳng đó). Kéo các thanh để kiểm chứng.
10Bài giải mẫu – quy trình trước, giảng từng bước sau
Bảy dạng bài cốt lõi của chương. Mỗi bài theo trình tự Phân tích → Dựng hình → Biện luận; nét cam là nét vừa vẽ ở bước đó.
11Thí nghiệm ảo – sa bàn đường thẳng
Kéo tọa độ hai điểm A, B. Sa bàn tự nhận dạng loại đường, tìm hai vết, tính độ dài thật và hai góc nghiêng. Thử tạo một đường bằng, một đường cạnh, một đường đi qua trục x.
12Những lỗi làm mất điểm
- Lấy hình chiếu làm độ dài thật. Chỉ đường bằng (h2), đường mặt (f1), đường cạnh (p3) mới có hình chiếu bằng độ dài thật.
- Ghép sai cạnh trong tam giác vuông. Hình chiếu bằng đi với Δz (hiệu độ cao) cho góc α với Π2; hình chiếu đứng đi với Δy (hiệu độ xa) cho góc β với Π1. Ghép chéo là sai.
- Đặt góc ở sai đỉnh. Góc nghiêng nằm giữa cạnh hình chiếu và cạnh huyền, không phải giữa cạnh Δz và cạnh huyền.
- Dóng để tìm điểm trên đường cạnh. Hai hình chiếu đường cạnh cùng một dóng – phải dùng tỉ số hoặc hình chiếu cạnh.
- Kết luận "cắt nhau" chỉ vì hai cặp hình chiếu cắt nhau. Phải kiểm tra hai giao điểm có cùng đường dóng không.
- Nghĩ góc vuông luôn chiếu thành góc vuông. Chỉ đúng khi một cạnh song song mặt phẳng hình chiếu.
- Quên biện luận số nghiệm. Bài dựng theo góc và độ dài thường có 2 hoặc 4 nghiệm; đề có điều kiện thêm thì phải nói rõ chọn nghiệm nào.
13Trắc nghiệm nhanh
14Tự luyện – 7 dạng, mỗi dạng 3 bài
Bài vẽ: chạm lên hình để đặt điểm (hút vào lưới 2,5 mm, mỗi ô 5 mm), sai số cho phép khoảng 3 mm như khi vẽ tay bằng thước và compa. Bài chọn: đo trên hình hoặc tính rồi chọn.